شيوه استدلال به ستارگان و منزلگاههاى ماه را اختيار كرده و برايش ثابت‌شود كه هلال ديده شدنى است، هر چند در پس ابر باشد و ابر مانع از ديدن آن گردد، بر او رواست كه روزه بدارد و اين روزه از او پذيرفته مى‌شود و ريشه اختلاف علما در اين باب، اجمالى است كه در كلام پيامبر(ص) وجود دارد كه فرمود: «با ديدن هلال روزه بگيريد و هم با ديدن آن افطار كنيد، و اگر ابر مانع از ديدن هلال شد، آن را اندازه بداريد» چه اين كه بيشتر علما آن را به معناى به تمام رساندن سى روز تفسير كرده‌اند.

و برخى از ايشان «تقدير» ]و اندازه گرفتن [وارد در حديث پيامبر(ص) را حمل بر معناى محاسبه نجومى كرده‌اند و بعضى ديگر از آنها خبر ياد شده را چنين تفسير كرده‌اند كه شخص بايد با حالت روزه سپيده را آغاز كند كه اين مختار ابن عمر است همچنانكه بيان شد، ولى الفاظ حديث اين تفسير را بر نمى‌تابند، امّا پشتوانه برداشت خاص مشهور از علما از حديث‌ياد شده، خبرى است كه ابن عباس از پيامبر(ص) نقل كرده است كه فرمود:

«چنانچه آسمان ابرى بود، شمار روزها را به سى برسانيد» به اين بيان كه اين حديث، روشنگر معناى مجمل حديث سابق است و مى‌دانيم كه برابر قواعد علم اصول، بايد مجمل را حمل بر مبيّن كرد و تعارضى ميان آن دو نخواهد بود و بر اين اساس ] دليل [مختار مشهور و جمهور علما روشن خواهد بود.»

و نيز وى گفته است: (٤٩)

«بر فرض اين كه بگوييم ديدن هلال در حق آن كه هلال را نديده با اِخبار ثابت مى‌شود، اين پرسش مطرح مى‌شود كه آيا اين حكم ]ثابت در مورد اشخاص [ در مورد شهرها نيز جارى مى‌شود يا خير؟

به ديگر سخن، آيا بر ساكنان شهرى كه هلال را نديده‌اند لازم است كه برابر نظر اهالى شهر ديگرى كه ماه

(٤٩) بداية المجتهد و نهاية المقتصد، ابن رشد، ج١، ص٢٧٨.