فهم و درك خود آن مقوله‌ها، دانشها و شناختهايى را مى‌طلبد. در نتيجه، رسيدن به پاسخى مناسب براى چنان زندگيها و جوامع، تجديد نظر و بالنده سازى دستگاه فقاهت را مى‌طلبد. چه بسا عرضه درست آن مقوله‌ها بر منابع شيعه و ميراث فقهى آن، ما را به قواعد و روشهاى جديدى برساند و خود زمينه تكامل «اجتهاد» و فصل نوى در فقاهت را پديد آورد. مجله فقه با اذعان به اهميت موضوع اميد آن دارد پيوسته اين مهم را دنبال نموده، به اندازه توان خويش مطالب سودمندى را به خوانندگان عرضه نمايد.

در اين شماره، پرسشهايى را در باره، نقش زمان و مكان در اجتهاد به سه تن از انديشه وران و فقيهان حضرات آقايان: سيد محمود هاشمى، شيخ محمد يزدى و شيخ محمد مهدى آصفى عرضه داشته و پاسخ مكتوب آنان را جداگانه مى‌آوريم، تا مطلعى باشد بر پژوهش وكاوش بيشتر در اين مقوله‌ها.

فقه اهل بيت (ع): با تشكر از حضرت عالى كه قبول زحمت فرموديد و وقت گرانبهاى خويش را در اختيار مجله قرار داديد، پرسشهايى خدمتتان تقديم مى‌گردد، لطفاً در صورت امكان، ما را از پاسخهاى راهگشاى خود، بهره‌مند سازيد.

١. به نظر جناب عالى امام راحل، رضوان اللّه‌ تعالى عليه، از سخن ذيل، چه منظورى دارد؟

«زمان و مكان، دو عنصر تعيين كننده، در اجتهادند، مسأله‌اى كه در قديم داراى حكمى بوده است به ظاهر همان مسأله در روابط حاكم بر سياست و اجتماع و اقتصاد يك نظام، حكم جديدى پيدا مى‌كند...».

٢. تفاوت اين فرمايش با تغيير موضوع و ملاك و دگرگونى عرف در بستر زمان و مكان، كه به تغيير در احكام مى‌انجامد، چيست؟

به بيان ديگر، آيا اين همان نقش زمان و مكان در تغيير موضوعات و ملاكات و... احكام است كه به تغيير احكام