تنها كسى كه براى نخستين بار حكم ياد شده ]تفاوت شهرها [را اظهار داشته، شيخ طوسى، در برخى از كتابهاى خويش است و ] چون [اين مسأله از مسائل پر اهميتى است كه همه مسلمانان ] در اطراف و اكناف جهان [نيازمند به حكم آن هستند، به گونه‌اى كه همواره در ميدان جاذبه اهتمام به آن قرار دارند، از اين روى، براى آگاهى يافتن به حقيقت امر و آشكار شدن حكم آن به روشنى، شايسته است كه پرسش ياد شده را در زمينه‌اى جهان گستر طرح كنيم به گونه‌اى كه ديدگاههاى همه فقيهان عالمِ اسلام: (شيعه و سنى) را شامل شود. در اين راستا، به فقهى تطبيقى - مقايسه‌اى - دست يابيم و دستاورد تاثير متقابل ديدگاهها و آرا را در سايه پى‌جويى اثر گذارى بعض آنها بر بعض ديگر به روشنى ببينيم، و پس از روشن‌بينى حاصل از كاوش ياد شده سزاوار است كه نگاهى دقيق و عميق به روايات نقل شده در اين باب افكنده و اشارتهاى احتمالى آنها را به فروع ياد شده دريافته، تا نكته‌هاى نهان در زواياى پنهان اين اخبار، بر ما آشكار گردد.

بناى نگارنده در اين نوشتار بر اين است كه ديدگاههاى صاحب نظران اين ميدان را با رعايت ترتيب زمانى آنها نقل كند تا در ضمن آن رشد و بالندگى افكار و شكوفايى و گسترش ديدگاهها نيز، روشن و آشكار شود. پس به كمك و يارى خداوند متعال، سخن را در اين باب آغاز مى‌كنيم.

شيخ صدوق، (م:٣٨١ هـ. ق ) در كتاب مقنع چنين مى‌نويسد:

«بدان كه روزه ماه رمضان، با ديدن هلال ماه آغاز و با ديدن آن انجام مى‌يابد و اين گونه نيست كه راهى براى اعمال نظر و گمان در اين باب گشوده باشد.» (١)

و نيز در كتاب الهدايه در باب روزه گرفتن و روزه گشودن، با ديدن هلال ماه اين گونه مى‌نويسد:

(١) الجوامع الفقهيه، چاپ سنگى، در سال ١٢٧٦، ص ١٦.