فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٧ - نگاهى به دسته بندى بابهاى فقه يعقوبعلى برجى

فقهى و اخلاقى اسلام را به چهار گروه: عبادات، عادات، منجيات و مهلكات و هر گروه را به ده كتاب تقسيم كرده است.

در گروه عبادات، از اسرار عبادات و آداب آنها و در بخش عادات درباره اسرار معاملات و در گروه مهلكات، از اخلاق مذموم و در منجيات از فضائل اخلاقى بحث كرده است. (٢٥)اين تقسيم، بر متون فقه شافعى تاثير نهاده و اساس تقسيم فقهى به چهار گروه: عبادات، معاملات، مناكحات و جنايات قرار گرفته است. در وجه اين دسته‌بندى گفته شده: بحثهاى فقه، يا مربوط به امور اخروى است‌ياامور دنيوى. امور اخروى را عبادات گويند و امور دنيوى بر سه گونه‌اند:

١. قانونهاى تنظيم روابط افراد بشر با يكديگر كه بابهاى معاملات را تشكيل مى‌دهند.

٢. قانونهاى حفظ نوع بشر كه بابهاى مناكحات را تشكيل مى‌دهند.

٣. قانونهايى كه بقاى فرد و نوع بشر، وابسته بدانهاست كه احكام جنايى و جزائى را تشكيل مى‌دهند. (٢٦)

دانشمندان معاصر اهل سنت نيز، براى دسته‌بندى صحيح و منطقى كتابهاى فقهى، تلاشهايى را انجام داده‌اند.

دكتر صبحى محمصانى، فقه را به سه بخش تقسيم كرده است:

١. عبادات: نماز، روزه، زكات و... .

٢. اصول اخلاقى.

٣. احكام قانونى.

و قسم سوم را به شش‌بخش تقسيم كرده، بدين ترتيب:

١. فقه جزايى: قتل، سرقت، زنا، شرب خمر، قذف، جرم شناسى، حدود، ديات و قصاص.

٢. احوال شخصيه، يا فقه خانواده: نكاح، طلاق، رضاع، حضانه، وصيت، ولايت، ارث، نفقه و مسائل عدّه.

٣. فقه معاملاتى، يا مدنى: عقود، تصرفات چون: بيع، اجاره، هبه، عاريه، وديعه، كفالت، حواله، شركت، صلح و غصب و اتلاف و... .

٤. مخاصمات، يا فقه قضايى، مانند: قضا، بينات، دعاوى و... .