بحثها و بابها را بر برخى ديگر، ياد آور شده‌اند. قاضى عبدالعزيز بن برّاج، دليل تقدم و تأخرها نسبت به بحثهاى فقهى را همگانى بودن نياز به آنها و همگانى نبودن نياز به آنها مى‌داند، از اين روى، عبادات را كه تكليف همه مسلمانان است، بر معاملات يا قضا، پيش مى‌دارد. از بين عبادات، نماز را، كه تكليف روزانه هر فرد مسلمان و در واقع عمومى‌ترين تكليف اسلامى است، با شرط همراه آن (طهارت) بر ديگر گونه‌هاى عبادات، مقدم داشته است. (٥)

و شمارى ديگر از فقيهان، وجه پيشى داشتن برخى بابها را اهميت آنها و اهتمام شرع نسبت بدانها دانسته‌اند.

علامه مى نويسد:

«نبدأ في الترتيب بالاه‌م فالأهم.»

شهيد ثانى مى‌نويسد:

«فبدأ بالعبادات أوّلاً إذ الاحكام الاخروية أهمّ من الدنيوية لأنّها المقصود بالذات من خلق المكلفين.» (٦)

روشن است كه اختلاف نظر در جهت تقدم و تأخّر بابهاى فقه، بر چگونگى ترتيب آنها در متون فقهى تأثير گذارده است.

عامل ديگرى كه در ترتيب بابهاى فقهى موءثر بوده، اختلاف نظرى است كه در شمار مسائل و كتابهاى هر بخشى وجود دارد؛ مثلاً شيخ طوسى، شمار عبادات را پنج، (٧)سلاّر شش، (٨)ابوصلاح حلبى (٩)و ابن حمزه در وسيله و محقق در شرايع و يحيى بن سعيد حلى، چهل و پنج قرار داده‌اند.

سعيد حلى مى‌نويسد:

«انّ العبادات كثيرة و الذي حصرت منها خمس و أربعين قسماً.» (١٠)

طرحهاى تقسيم بابهاى فقهى

١. طرح ابوصلاح حلّبى

از شيوه‌هاى عملى فقيهان در باب‌بندى فقه كه بگذريم، نخستين كسى كه در بخش بخش كردن بابهاى فقه طرحى ارائه داده و شيوه مشخصى را به قلم آورده، ابوصلاح حلبى، در كتاب:الكافي في الفقه است. وى، ترتيب عملى معمول در فقه را تا اندازه‌اى

(٥)مهذب، ابن براج، انشتارات اسلامى، وابسته به جامعه مدرسين، قم.
(٦) روض الجنان في شرح إرشاد الأذهان، شهيدثانى، ج١، ص١١، مؤسسه آل البيت، قم.
(٧)اقتصاد، شيخ طوسى.
(٨)مراسم، سلار.
(٩) الكافي في الفقه، ابو صلاح حلبى، ج٢، مكتبة اميرالمؤمنين، اصفهان.
(١٠) نزهة الناظر في الجمع بين الأشباه و النظائر، ص ٧ ـ ٨، رضى، قم.