فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٣ - نگاهى به دسته بندى بابهاى فقه يعقوبعلى برجى

٢. دسته‌بندى ميان بابهاى گوناگون فقه.

ما اكنون، در مورد دسته‌بندى ميان بابهاى فقه، مطالبى را در دو بخش تقديم مى‌داريم:

١. دسته‌بنديهايى كه فقها، در تنظيم و باب‌بندى كتابهاى فقهى به كار برده‌اند.

٢. معرّفى و نقد طرحهاى گوناگونى كه در باب تقسيم و تنظيم بابهاى فقهى پيشنهاد گرديده است.

كهن‌ترين تقسيم و دسته‌بندى بحثهاى فقه در كتاب «الفروع من الكافي»، تأليف ثقة الاسلام كلينى، ديده مى‌شود.

وى با تلاش بيست‌ساله، روايات اهل بيت(ع) را جمع‌آورى كرده و با دسته‌بندى ابتكارى در مجموعه‌اى گردآورده است.

ثقة الاسلام كلينى، در دو جلد اوّل كتاب خود، به جمع‌آورى و دسته‌بندى اخبار مربوط به اصول عقايد و اخلاق پرداخته و آن را الأصول من الكافي نام نهاده است و پنج جلد بعدى را به جمع‌آورى و باب‌بندى اخبار مربوط به فقه اختصاص داده و آنها را بدين گونه دسته‌بندى كرده است:

١. عبادات. در بردارنده كتابهاى: طهارت، صلات، زكات، صدقه، خمس، صيام، حج و جهاد.

٢. المعيشه. دربردارنده كتابهاى: دين، كفالت، حواله، مكاسب، تجارت و بيع، لقطه، رهن، عاريه، وديعه، مضاربه، اجاره، صلح، مزارعه، احياى موات و شفعه.

٣. نكاح. دربردارنده بحثهايى چون: طلاق، لعان، عتق، تدبير، كتابت، و صايا و مواريث.

٤. حدود و ديات، قضا و ايمان.

البته ، در لابه لاى بحثهاى مربوط به نكاح و حدود، بحثهايى چون صيد و ذبايح اطعمه و اشربه را نيز مطرح كرده است.

دسته بندى كتاب كافى در كتابهاى فقهى پس از آن، تأثير گذاشته و شمارى از فقها، با اندك اختلافى همين شيوه را در كتابهاى فقهى خود اعمال كرده‌اند، از آن جمله:

قاضى ابن برّاج در دو كتاب مهذّب و