٤. آنچه مانع ديدن هلال در شهرهاى گوناگون مى‌شود، بسيار متفاوت و متنوع است، هم به لحاظ كيفى و هم به لحاظ كمّى، و هم به ديگر ملاحظات كه به شمار در نيايد، همچون ابر و... در نتيجه ديده نشدن هلال، لزوماً به معنى ظهور و بروز نداشتن آن در افق نيست.»

تا به اين جا بحمد اللّه‌ از ارائه آراى علماى خاصّه ]اماميّه [ فارغ شده و به يارى خداوند از اين پس زبان قلم را به بيان آرا و اقوال عامّه [اهل سنّت [ مى‌سپاريم، پس مى‌گوييم: شافعى (م:٢٠٤هـ. ق ) در كتاب اُمّ (٤٥)چنين نوشته است:

«ربيع از شافعى از مالك از عبداللّه‌ بن دينار از ابن عمر نقل كرده كه رسول خدا، صلىّ اللّه‌ عليه و آله و سلّم، فرموده‌اند: ماه ]رمضان [ بيست و نه روز است، از اين روى، تنها با ديدن هلال ماه، روزه گرفته و تنها با آن افطار كنيد و اگر هوا ابرى بود، روزهاى آن را تا سى روز كامل گردانيد.»

و ابن حزم (م:٤٥٦هـ. ق ) در كتاب محلّى (٤٦)نوشته است:

«و هر كس به گواهى شخصى كه مورد وثوق اوست، چه مرد يا زن و چه آزاد يا بنده، يك تن يا بيشتر، ديدن هلال را در پايان شعبان اِحراز كند، بر او واجب است كه روزه بدارد، چه ديگران هم روزه بگيرند يا خير. و همين گونه است اگر او خود به تنهايى هلال را ببيند و نيز چنانچه به گواهى يك يا چند تن ثابت‌شود كه هلال ماه شوّال ديده شده، بايد كه افطار كند، چه ديگران نيز افطار كنند يا خير و همين طور است اگر شخص خود به تنهايى هلال ماه را ببيند. اگر پرواى آزار ديگران را داشته باشد، بايد آن ]روزه يا افطار [ را از ديگران پوشيده بدارد. عبداللّه‌ بن يوسف... از ابن عمر از پيامبر صلّى اللّه‌ عليه و آله و سلّم، نقل مى‌كند كه ايشان هنگام

(٤٥)اُمّ، شافعى، ج٢، ص٨٠.
(٤٦) محلّى، ابن حزم، ج٦، ص٢٣٥.