(م:١٢٤٥هـ. ق ) اشاره كرد كه در كتاب مستند (٣٤)پس از بيان توضيحى درباره طول و عرض شهرها و اين كه عرض آنها عبارت است از فاصله آنها از خط استوا و طول آنها عبارت است از فاصله آنها از جزاير خالدات چنين بيان داشته:

«چنانچه درجه طول ]جغرافيايى [شهرى به مقدار زيادى دور از ] طول [شهرى ديگر باشد و همچنين عرضهاى آن دو، بسيار از هم دور باشند. در اين صورت اين امكان وجود دارد كه ماه نسبت به درجه خاصى از تحت الشعاع خورشيد خارج شود، در حالى كه هنوز نسبت به درجه‌اى ديگر در تحت الشعاع خورشيد قرار دارد كه در اين حال، هلال در شهرى ديده مى‌شود و در شهرى ديگر ديده نمى‌شود و روشن است كه اين تفاوت، ناشى از اختلاف هوا يا زمين نيست، بلكه مربوط به خارج شدن ماه از حوزه تابش خورشيد در درجه‌اى خاص است.»

و به هر روى، وى پس از اين كه با

(٣٤) مستند، نراقى، ج٢، ص١٣٢.