«مسأله : چنانچه اهالى شهرى، هلال ماه را ببينند و ساكنان شهر ديگر آن را نبينند، پس اگر دو شهر ياد شده به يكديگر نزديك باشند؛ مانند بغداد و كوفه، بنا بر اين حكمى يكسان داشته و روزه گرفته و گشودن آن بر اهالى هر دو شهر لازم مى‌گردد. اگر از هم دور باشند، مانند: بغداد، خراسان، حجاز و عراق، در اين حال هر شهرى حكمى خاص خود را خواهد داشت. اين مطلب را شيخ نيز بيان داشته و نزد ما هم همين درست است، همان گونه كه ابوحنيفه و برخى از شافعيان و قاسم، سالم و اسحاق هم آن را پذيرفته‌اند و مستند اين فتوا، روايتى است كه كريب آن را نقل كرده به اين مضمون: اُمّ الفضل، دختر حارث، وى را به سوى معاويه در شام گسيل داشت. او مى‌گويد: به شام رسيدم و به كار خود رسيدگى كردم. در اين هنگام، زمان حلول ماه رمضان رسيده بود. ما، هلال ماه را در شب جمعه ديديم، سپس در اواخر ماه، به مدينه بازگشتم.

عبداللّه‌ بن عباس، از من در مورد هلال ماه پرسيد كه چه زمان آن را ديديد؟ به او گفتم: در شب جمعه. پرسيد: آيا خود آن را ديدى؟ گفتم: آرى، من و ديگران آن را ديديم مردم روزه گرفتند، همچنانكه معاويه روزه گرفت. گفت: ليكن ما آن را در شب شنبه ديديم، بنا بر اين تا كامل شدن روزهاى ماه، يا ديدن هلال به روزه ادامه مى‌دهيم. از او پرسيدم كه آيا به ديدن روزه داران ديگر اكتفا نمى‌كنى؟ پاسخ داد: خير، زيرا رسول خدا(ص) اين گونه فرموده‌اند.

علاوه بر اين كه شهرهاى دور از هم در امكان ديدن هلال متفاوت هستند، زيرا داراى اوقات طلوع متفاوتى هستند و زمين نيز كروى شكل است، از اين روى ممكن است كه هلال در شهرى ديده شود و در

(١٨) تذكره، علاّمه حلى، ج١، ص٢٦٧.