شخصى براى كشتن كسى كه مهدورالدم بوده به درخانه او رفته و مردى را كه در را بازكرده، به تصور اين كه شخص مهدورالدم است، بلافاصله كشته است؛ بعد معلوم شده مقتول شخص موردنظر نبوده است. حكم قتل را بيان كنيد؟

فرموده اند:

چنانچه مهدورالدمى باشدكه قتل وى برقاتل جايز بوده، در فرض سؤال، قتل واقع شده شبه عمد است و ديه برعهده قاتل است. (١٨٤)

بنابراين، در اين كه قتل با اعتقاد قصاص يا قتل با اعتقاد مهدورالدم بودن مقتول از مصاديق اشتباه درهويت مجنى عليه است، بحثى نيست و حكم آن از نظر فقهى و حقوقى روشن است.

ب) اشتباه درشخصيت با قصد مجرمانه:

دراين مورد درقانون مجازات اسلامى، حكم صريحى بيان نشده و حقوق دانان نظريات متفاوتى ابراز نموده اند و فقها نيز نظريات متفاوتى ابراز كرده اند. درمذاهب اهل سنت، مالك و طرفدارانش اشتباه درشخصيت را عمد مى‌دانند؛ ولى فقهاى مذهب حنفيه و شافعى مى‌گويند: كسى كه قصد قتل شخصى را بكند و در فعل(اصابت) و يا ظن و گمان(خطا درهويت) خطا كند و معلوم شود شخص ديگرى را كشته است، جانى مسؤول قتل خطايى است و تفاوتى ميان اين كه فعلى كه قصد داشته، مباح يا حرام بوده، نيست. اما بعضى فقهاى حنبلى معتقدند: فعلى كه مقصود اصلى فاعل است اگر حرام باشد، خطا در اصابت يا خطا درظن(اشتباه درهويت) برمسؤوليت جانى مؤثر نيست؛ زيرا قصد فعل حرامى كرده كه به واسطه آن انسان كشته شده؛ پس قاتل عمدى است. اما اگر فعلى كه مقصود اصلى اوست حرام نباشد، چون فعل مباحى را قصد كرده، قاتل خطايى است. (١٨٥)

درميان فقهاى شيعه نيز ديدگاه هاى متفاوتى ابراز شده است و بيشتر فقهاى معاصر اين

(١٨٤) همان، ص٥٩، به نقل از مجمع المسائل آيت اللّه‌ فاضل لنكرانى.
(١٨٥) عوده، عبدالقادر، همان،ج٢،ص٨٨.