فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٦ - قاعدۀ«مايُضمَن» محمد رحمانى
است، چيست؟ به عبارت ديگر آيا ملاك عقد نوعى است يا صنفى و يا شخصى؟
٩. آيا قاعده شامل تلف واتلاف مىشود يا ويژه موارد تلف است؟
جايگاه قاعده «مايضمن»
درمباحث گذشته گفته شد كه قواعد نگاران، قواعد فقهى را از جهات گوناگون ،به اقسام مختلف تقسيم كرده اند. براى شناسايى جايگاه قاعده «ما يضمن» درميان ديگر قواعد فقهى و برخى از ثمرات فقهى آن، لازم است به تقسيم بندى قواعد فقهى اشاره اجمالى داشته باشيم:
اين تقسيم بندى به لحاظ قلمرو و دايره كاركرد قواعد بود.دو تقسيم ديگر در قواعد فقهى وجود دارد: يكى به لحاظ نوع شبهه اى كه براى استنباط حكم آن، به قاعده مراجعه مىشود كه قاعده گاه در شبهات موضوعى و حكمى جريان دارد؛ مانند قاعده ميسور و عسر و حرج و گاهى قاعده فقهى ويژه شبهات موضوعى است؛ مانند قاعده فراغ، تجاوز و حليت.
تقسيم ديگر به لحاظ مدرك قاعده است؛ زيرا برخى از قواعد افزون برمحتوا كه مدلول و مستفاد از ادله شرعى است، الفاظ آنها نيز از آيات يا روايات گرفته شده؛ مانند «قاعده لاضرر» و «لاتعاد» يا اين كه الفاظ آنها از آيات و