«ريبه» حالتى است كه از نگاه به ذهن و دل انسان خطور مى‌كند و به معناى لذّت بردن يا ترس از مفتون شدن نيست... و ممكن است «ريبه» را به معناى مفتون شدن، تعميم دهيم؛ زيرا لغت «راب» به معناى واقع شدن در اضطراب مى‌باشد. (٥٦)

صاحب جواهر معناى اوّل را ترجيح داده، مى‌گويد:

ظاهراً مراد از «ريبه» ترس وقوع در حرام است و شايد ازاين معنا تعبير به «خوف فتنه» شود. پس اقتصار براين دو ـ لذّت بردن و ريبه ـ همان طور كه درمتن شرايع ذكر شده، بهتر است. (٥٧)

استظهار صاحب جواهر صحيح است؛ زيرا ريبه محرّم حالتى است كه انسان را به شك و اضطراب اندازد (٥٨) و بترسد كه درحرام بيفتد.

بنابه گفته شيخ انصارى، دليل حرمت ريبه ـ به معناى مذكور ـ ظاهر است؛ زيرا ارتكاب كارى كه انسان را به حرام اندازد، يا ترس وقوع درحرام را در پى داشته باشد، حرام است و هنگامى كه نگاه به زن نامحرم درنفس انسان، خوف وقوع درحرام را پديد آورد، حرمت مؤكّد دارد.

اما معناى دوم و سوم «ريبه» ـ كه ترسِ وقوع در اثر فشار غريزه جنسى ،و ترس از فكر كردن درحرام و به ذهن آوردن صور جنسى محرّم است، ـ حرمت آنها به روشنى معناى اوّل نيست، و هيچ يك از فقها دليل روشنى برحرمت آن ذكر نكرده اند.

شاخص ترين فقيهى كه متعرّض دليل حرمت صورت دوم و سوم شده، شيخ انصارى است؛ ليكن ايشان هم دليل واضحى برتحريم، بيان ننموده است. (٥٩)

ايشان مى‌فرمايد:

(٥٦) كشف اللثام،ج٢،ص٨.
(٥٧) جواهر الكلام،ج٢٩،ص٧٠.
(٥٨) ازجمله معناى«ريبه» و «ارتياب» ترسيدن است.ر.ك: اقرب الموارد،ج١، ص٤٤٩.
(٥٩) كتاب النكاح،شيخ انصارى،ص٥٥.