٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٩

آنها كه درحال گرسنگى دستشان به غذاى ديگرى نرسد و متمايل به گناه نباشند [مانعى ندارد از گوشت هاى ممنوع بخورند]. خداوند آمرزنده و مهربان است.

پيامبر اكرم(ص) فرمود:

رفع عن أُمّتي ... و ما اضطروا إليه...؛ (١٣)

ازامت من، چيزى كه به آن اضطرار پيدا نمودند، برداشته شده است.

مقتضاى اين ادلّه، رفع حرمت از سقط جنين به هنگام اضطرار است و فقها به ادلّه اضطرار براى خوردن مردار، عمل نمودند؛ پس چرا دربحث ما تمسّك به اين ادلّه جايز نباشد؟

به عنوان مثال، اگر غذايى به مقدار حفظ جان يك نفر بود و خانواده گرسنه‌اى تنها همين مقدار را دارد و زندگى هريك متوقف برخوردن آن باشد، برپدر واجب است غذا را بخورد [هرچند محروميّت اعضاى ديگر خانواده، سبب مرگشان شود].

اشكال: با تمسّك به ادلّه اضطرار نمى شود حكم به جواز قتل كرد و هيچ فقيهى ملتزم به اين نشده؛ لذا اگر انسان براى حفظ جان خود، اضطرار به خوردن گوشت انسان ديگر پيدا كند، كسى فتوا به جواز قتل نمى دهد.

به علاوه، همان طور كه مادر براى حفظ جان خود مضطر به كشتن فرزند است، فرزندهم به همين اضطرار مبتلا است؛ پس ولىّ او مى‌تواند براى حفظ جان فرزند، مادر را از سقط جنين، باز دارد.

اگر بپذيريم ادلّه اضطرار مطلق است، با احاديثى كه مى‌گويد: تقيّه تازمانى جايز است كه منجرّ به مرگ ديگرى نشود، اين اطلاق را قيد مى‌زنيم.

مثال خوردن غذا توسط پدر مورد اشكال است و از محل بحث ما خارج مى‌باشد؛ علت مرگ سايراعضاى خانواده، پدر نبوده، بلكه آنها به واسطه گرسنگى ناشى از عوامل طبيعى مرده اند؛ اما در سقط جنين سبب مرگ ـ بى واسطه يا با واسطه ـ مادر است.


(١٣) وسائل الشيعه،ج١١،ص٢٩٥،باب٥٦،جهادنفس،ح١.