چرا خدايى را كه مرا آفريده است نپرستم* آيا (سزاوار است) جز او خدايانى اتّخاذ كنم كه اگر خداى رحمان بخواهد ضررى به من برساند شفاعت آنان مفيد نبوده و مرا نجات نمى دهد *در اين حالت من در گمراهى آشكارم.

يكى از دست پروردگان موسى بن عمران با اين كه قبطى بود، امّا دل او با نور ايمان روشن گرديده بود، وقتى سران دربار فرعون جلسه اى تشكيل دادند تا درباره موسى تصميم بگيرند، و به اين نتيجه رسيدند كه به حيات او خاتمه دهند، او رأى مخالف داد; در حالى كه فكر مى كردند از خود آنان است و رأى خود را به صورت مستدل و مستند مطرح نمود و گفت:

(... أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّىَ اللّهُ وَ قَدْ جاءَكُمْ بِالبَيِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ...). (غافر/٢٨).

«آيا مردى را كه مى گويد خدا پروردگار من است و با دلايل روشن از سوى او براى شما اعزام شده است، مى كشيد؟».

اين نه تنها معارف است كه قرآن در مورد آنها به برهان و دليل تكيه مى كند، بلكه گاهى در علل تشريع و فلسفه احكام بر داورى هاى خرد اعتماد نموده و استشهاد مى كند، درباره نماز چنين مى گويد:

(...إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الفَحْشاءِ وَالمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللّهِ أَكْبَرُ). (عنكبوت/٤٥)

«نماز شما را از بديها و زشتى ها باز مى دارد و مايه ياد خدا است و آن بالاترين چيز است».

در باره روزه چنين مى فرمايد:

(...كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ). (بقره/١٨٣)