منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٦٢
دومى مبالغه اى هست كه در اولى نيست; از اين جهت مفسران براى تفاوت اين دو لفظ وجوهى را يادآور شده اند كه منعكس مى كنيم:
١. رحمان به منزله اسم خاص(علم) براى خدا است كه به غير او اطلاق نمى شود.در حالى كه رحيم اسم عام است و به ديگرى نيز اطلاق مى شود.
٢. خداوند رحمان در دنيا و رحيم در آخرت مى باشد.
٣. رحمان شامل همه مكلفان و رحيم به مؤمنان اختصاص دارد.
٤. رحمان ناظر به يك رحمت و رحيم ناظر يك صد رحمت است.[١]
از ميان وجوه ياد شده، وجه دوم صحيح تر است و شواهدى از آيات و روايات آن را تأييد مى كند، چنان كه قرآن كريم اسم رحمان را مطلق آورده و فرموده است:(الرَّحْمنُ عَلَى العَرشِ اسْتَوى) (طه/٥) ولى اسم رحيم را مخصوص مؤمنان دانسته و فرموده است:(وَ كانَ بِالمُؤْمِنينَ رَحِيماً).(احزاب/٤٣)
در روايتى امام صادق (عليه السلام) مى فرمايد:«رحمان» اسم مخصوص خدا است، ولى با گسترش بيشتر نسبت به همه افراد انسان و «رحيم» اسم عام است بر خدا وغير خدا اطلاق مى شود، ولى با گسترش كمتر، صدوق اين حديث را چنين معنا مى كند:«رحمان اسم خدا است كه همه بندگان خدا را در بر مى گيرد، زيرا نسبت به همه، روزى بخش و منعم است و در اين مورد مؤمن و كافر يكسان است، در حالى كه رحيم از آن نظر اطلاق مى شود كه به افراد با ايمان در آخرت با نظر رحمت مى نگرد، چنان كه مى فرمايد:(وَ كانَ بِالمُؤْمنينَ رَحيماً).(احزاب/٤٣) و در نتيجه «رحمان» و «رحيم» مانند
[١] مجمع البيان، ج١، ص ٢١.