تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٩٥ - ثانيا كردار نيك

مى‌كند».

اگر نامت در فهرست بدبختان باشد مى‌توانى خود را از خوشبختان كنى به شرط آن كه دلت را به خداى غالب مقتدر پيوند دهى، چنان كه فرمود وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ‌ (بقره، ١٨٦) و نيز فرمود

ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ‌ (غافر، ٦٠). پس، خداست كه ما را به دعا امر كرده و اجابت آن را تضمين نموده است.

وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ‌- و امّ الكتاب نزد اوست».

«كتاب» دو معنى دارد: ١- لوح محفوظ، ٢- انعكاسى از علم خدا بما كان و ما يكون است، خداوند عالم و به همه چيز احاطه دارد چه قبل از وجود و چه بعد از آن، و علم خدا علم به كشف نيست بلكه مسبّبات و مؤثرات را نيز در بر مى‌گيرد، زيرا صانع آنهاست. علم خدا به مسبّب نافى علم او به سبب نيست.

من مى‌دانم كه سنگ از بالا مى‌افتد، علم من به سقوط «كشف» خوانده مى‌شود امّا اين به آن معنى نيست كه من مؤثّر در افتادن سنگ باشم، مؤثّر نيروى جاذبه است.

آيه مذكور موضوع بداء را آشكار مى‌كند و «بداء» قطب حكمت اسلامى و از نظر پيشرفت و حضارت و نيز تربيت بشرى افكار بيشترى را به خود متوجّه ساخته است. كسى كه بداند اقدار به دست خداست تحرّكش بيشتر مى‌گردد. در احاديث آمده

١- ابن مردويه و ابن عساكر، از بزرگ‌ترين علماى اهل سنّت، از علىّ بن ابى طالب (ع) روايت كرده‌اند كه او از رسول خدا (ص) درباره اين آيه پرسيد، فرمود: «با تفسير آيه ديدگان تو و امّت پس از خود را روشن مى‌كنم: صدقه به طريق شايسته/ ٣٦١ بدبختى را به خوشبختى تغيير مى‌دهد، و نيكى به پدر و مادر عمر را مى‌افزايد و نيكوكارى از مهلكه‌هاى بدى نگاه مى‌دارد».

٢- از ابو عبد اللَّه نقل است كه گفت: «يمحوا اللَّه ما يشاء و يثبت» و نيز گفت: «آيا خدا جز آنچه را كه ثابت است محو مى‌كند؟ و آيا جز آنچه را كه وجود ندارد برقرار مى‌كند»؟ از اين حديث در مى‌يابيم كه در زندگى حتميّت نيست و