تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٢٣ - برنامه خدا دژ مدنيت

كند همچون خاكستر در معرض تند بادى است كه هر ذرّه آن در جهتى مى‌رود، حال آن كه كوششى كه در جهت تعالى باشد استمرار مى‌يابد.

ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ- اين است گمراهى بى انتها.» همين است گمراهى سخت كه دستاورد آن سودى ندارد، دستاوردى كه بهترين ثمره عمر آدمى است.

/ ٣٩٤ [١٩] چرا عدالت الاهى براى دستاوردهاى اين گروه ارزشى نمى‌نهد؟

زيرا خداوند آسمان و زمين را بر حق يعنى بر پايه سنّت‌ها و نظامها و طريقه‌ها آفريده است. هر كس آنها را بشناسد و به كار گيرد، به اندازه دستاورد خويش ارزش پيدا مى‌كند و هر كس از روى هوا پرستى و گمراهى با آنها در آويزد، دستاورد او را ارزشى نمى‌نهند.

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ‌- آيا نديده‌اى كه خدا آسمانها و زمين را به حق آفريده است؟» هر چيزى تابع نظام و آيينى است كه از آن خارج نمى‌شود و تسخير آن چيز جز از طريق همان نظام امكان پذير نيست، و بعضى از نظامها آشكار است مانند نيروى جاذبه و قوانين فيزيكى و شيميايى و اجتماعى، و برخى مبهم است كه شرع آنها را بيان مى‌كند مانند آثار نماز و زكات و ارث و مانند آن.

آدمى به ناچار بايد از اين نظامها پيروى كند و از طريق همان نظام به زندگى توفيق يابد و گرنه با گردن كشى و ستيزه و پيروى خواهشهاى نفسانى و تسليم شهوات شدن نمى‌توان توفيق يافت.

تو در اين جهان محكومى نه حاكم، و بايد اين حقيقت را بشناسى.

آشكارترين شاهد حاكميّت الاهى اين است كه هر گاه بخواهد تو را از ميان مى‌برد و آفريده ديگرى مى‌آورد. تو چگونه حاكمى هستى كه مالك نفس خود نيستى؟

چرا عناد، چرا گردن كشى؟

إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ- اگر بخواهد شما را مى‌برد و مخلوقى تازه مى‌آورد.»