تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤١ - نشانههايى براى آنان كه مىانديشند

ديگر آنان به آياتى كه نازل گرديده كافر شده‌اند، چه ضمانتى هست كه به آيات جديد ايمان بياورند؟ آيا احتمال قوى نمى‌رود كه همين آيات را هم انكار كنند چنان كه آيه‌هاى پيشين را منكر شدند؟! نتيجه آن كه مشكل آدمى روش فكرى اوست كه اگر درست باشد قادر به تفكّر سالم بى آن كه مانعى براى رسيدن او به معرفت باشد خواهد بود و معرفت منتهى به حكمت مى‌شود كه خدا درباره آن فرمود وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً-. قرآن كريم در آيات بسيارى عوامل وادارنده‌اى را به كار مى‌برد تا روش فكرى آدمى را اصلاح كند و براى اين منظور طبيعت را از نو براى ما تصوير مى‌كند تا ما را بدان متوجّه سازد، چنان كه گويى از پيش نديده بوديم.

/ ٢٩٤

شرح آيات

نشانه‌هايى براى آنان كه مى‌انديشند

[٣] وَ هُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ‌- اوست كه زمين را بگستراند.» جزئيّات جهان هستى را ناگزير به يك محور بايد ارتباط داد تا اين جزئيّات همه كوششها و اعمال ما را به خود مشغول نكند و فرقها و اختلافهايى كه پيدا شده، به سبب همين عدم ارتباط است و در صورتى كه همه را با هم بنگريم به مدبّرى واحد يعنى خدايى كه جزئيّات را تدبير و آنها را اداره مى‌كند پى مى‌بريم.

با توجّه به اين طرح در پيرامون خود چه مى‌بينيم؟

زمين را كه توده‌اى بزرگ شناور است مى‌بينيم تا آن جا كه چشم كار مى‌كند گستردگى دارد و كاملا گرد نيست تا ساختن بناها و نيز زراعت بر آن آسان باشد. بين كروى بودن و گستردگى زمين منافاتى نيست. زمين مدوّر است امّا از هر سو نگاه كنى گسترده‌اش مى‌بينى و خود اين گستردگى دليل ديگرى بر كرويّت آن است، زيرا هر قدر كه به خط مستقيم حركت كنى زمين را گسترده مى‌بينى تا به جاى نخستين باز مى‌گردى.

وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ وَ أَنْهاراً- و كوه‌ها و نهرها را در آن قرار داد.»