تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٣ - نوميدى از اصلاح

چنان كه فرمود لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ‌.

بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعاً- امور همه به دست خداست».

مى‌تواند چنين قرآنى بفرستد و هم اكنون فرستاده است.

جواب «لو» شرطى در وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ ...- حذف شده است يعنى اگر چنين قرآنى فرود مى‌آمد به آنان سودى نمى‌بخشيد يا آن كه همين قرآن مى‌شد.

به نظر مى‌رسد كه هر دو معنى درست باشد، يعنى اگر قرآنى هم مى‌بود كه كوه‌ها به وسيله آن به حركت مى‌آمدند ... براى آنان فايده‌اى نمى‌بخشيد يا اين كه همين قرآن است كه فرود آمده. مؤمنان راستين كه با حقايق قرآن به خوبى آشنا باشند چنين فايده‌هايى را از آن در مى‌يابند.

نوميدى از اصلاح‌

أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً- آيا مؤمنان هنوز ندانسته‌اند كه اگر خدا مى‌خواست همه مردم را هدايت مى‌كرد؟» سبب گمراهى آنان اين نيست كه خداوند آيات در خواستى ايشان (معجزات) را پديد نياورده است، بلكه سبب آن است كه هدايت نيافته‌اند، زيرا خداوند جز كسى را كه به سوى حق باز گردد هدايت نمى‌كند.

/ ٣٤٦ «يأس» در اين جا معانى گوناگونى دارد، از جمله «دانستن» است يعنى آيا مؤمنان ندانستند كه ...؟ و اين معنى زبان قبيله هوازن است. و گفته‌اند به معنى نوميدى همراه با «دانستن» است، يعنى آيا مؤمنان ندانستند كه خدا هدايتشان را نخواسته است و اگر مى‌خواست همه را هدايت مى‌كرد؟ و برخى گفته‌اند: در آيه باء محذوفى است و تقدير چنين است: (أ فلم ييأس الذين آمنوا بأن لو يشاء اللَّه لهدى الناس جميعا).

و در حقيقت اين سه معنى جامع مشتركى دارند: از يك سو بايد مؤمنان از هدايت كافران نوميد گردند و نيز بدانند كه آنان هدايت نخواهند يافت و به دنبال آن لازم است بدانند كه اگر خدا مى‌خواست همه را هدايت مى‌كرد. پس معنى يكى‌