تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٥ - نشانههاى قدرت و سلطه خدا در آسمان

ثانيا: هر چيزى را در جهان فرشته‌اى است كه مأمور آن است. ابر و رعد و دريا هر كدام را فرشته‌اى است و همچنين انسان را نيز فرشته‌اى است زيرا كه جزئى از طبيعت است.

ثالثا: خداوند كه فرمان داد فرشتگان آدم را سجده كنند دالّ بر سجود طبيعت و تسخير آن است و همچنين است كه پروردگار فرشتگان را به مراقبت انسان گماشت.

اكنون به آخر آيه باز مى‌گرديم و مى‌گوييم آدمى است كه سازنده واقعه است و شكّى نيست كه اعمال و رفتار او در فراهم آوردن شرايط مؤثّر دخيل است، پس وى مى‌تواند خود را تغيير دهد و چون تغيير داد آنچه را كه در پيرامون اوست تغيير خواهد داد.

شرايط كنونى امّت اسلامى و شرايط گذشته نيز چنين است. يعنى ما انسانها خود عامل اصلى هستيم، پس نبايد تنها حكّام را سرزنش كنيم، بلكه بايد به حسابهاى خود برسيم و از خود انتقاد كنيم، بهترين چاره همين است چنان كه خداوند فرمود

إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ‌- خدا چيزى را كه از آن مردمى است دگرگون نكند تا آن مردم خود دگرگون شوند. چون خدا براى مردم بدى خواهد هيچ چيز مانع او نتواند شد و ايشان را جز خدا هيچ كارسازى نيست».

خداوند توانا اگر خواست نعمت مى‌بخشد و اگر خواست آن را از ميان مى‌برد، ليكن به مردم سرزمينى كه اهل صلاح‌اند قصد بدى نمى‌كند و اگر درباره قومى چنين قصدى كند به سبب اعمال آنان است و در اين حالت كسى نمى‌تواند مانع اراده الاهى باشد.

/ ٣١١

نشانه‌هاى قدرت و سلطه خدا در آسمان‌

[١٢] هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ‌