تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٩ - دليل خدا، زمين

است تا آدمى با زراعت آنها را به دست آورد. وى را آموخته است كه چگونه موادّ زمين را دگرگون سازد تا بتواند از آنها بهره برد. چنان كه براى هر موجود زنده روزيى مناسب نهاده است. آيا چنين نيست كه برخى از حشرات و چار پايان و پرندگان و ماهيها روزى آدمى است؟

وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ وَ مَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرازِقِينَ‌- و معيشت شما و كسانى را كه شما روزى دهشان نيستيد در آن جا قرار داديم.» «معايش» جمع معيشت به معنى طلب اسباب روزى در سراسر زندگى است، در تفسير آيه گفته‌اند مراد كسانى هستند كه خود قادر به گذران زندگى نباشند از قبيل بيماران و زمين گيرها و مانند آن.

[٢١] با وجود آن كه آدمى براى تأمين روزى مى‌كوشد، مثلا زمين را شخم مى‌كند و شكار مى‌طلبد، كوشش او فقط وسيله‌اى براى جريان رحمت خداست نه چيز ديگر. گنجينه‌هاى پروردگار پر از روزى و منتظر اوامر اوست و جز به اقتضاى حكمت گشوده نمى‌شود، كى حكمت اقتضا مى‌كند؟ آن گاه كه آدمى بكوشد.

وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ‌- هر چه هست خزاين آن نزد ماست و ما جز به اندازه‌اى معين فرو نمى‌فرستيم.» هر گاه خداوند آدمى را بى آن كه بكوشد، نعمت دهد، او را به تنبلى و ناز پروردگى سوق داده است و اگر/ ٤٥٢ بيشتر از آنچه نياز اوست نعمت بخشد، طغيان مى‌كند.

[٢٢] از گنجينه‌هاى رحمت الاهى بركات آسمان است. بادها به سبب حركت خورشيد مى‌وزند و ابرها را باردار و آنها را جمع مى‌كنند. اين ابرها كه داراى الكتريسته مثبت و منفى هستند، باران‌زا مى‌شوند.

وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَيْناكُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنِينَ‌- و بادهاى آبستن كننده را فرستاديم و از آسمان آبى نازل كرديم و شما را بدان سيراب ساختيم و شما را نرسد كه خازنان آن باشيد.» آن گاه باقى آبها در خزاين اندرون كوه‌ها به اراده پروردگار ذخيره مى‌شوند.