شرح المقاصد
(١)
١١ ص
(٢)
١٧ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢٣ ص
(٥)
٣٢ ص
(٦)
٣٤ ص
(٧)
٤٧ ص
(٨)
٥١ ص
(٩)
٦٣ ص
(١٠)
٦٥ ص
(١١)
٦٨ ص
(١٢)
٧١ ص
(١٣)
٧٣ ص
(١٤)
٧٥ ص
(١٥)
٧٦ ص
(١٦)
٧٨ ص
(١٧)
٨٢ ص
(١٨)
٨٢ ص
(١٩)
٩٠ ص
(٢٠)
٩١ ص
(٢١)
٩٤ ص
(٢٢)
٩٥ ص
(٢٣)
٩٧ ص
(٢٤)
٩٨ ص
(٢٥)
٩٩ ص
(٢٦)
١٠١ ص
(٢٧)
١٠١ ص
(٢٨)
١٠١ ص
(٢٩)
١٠١ ص
(٣٠)
١٠١ ص
(٣١)
١٠١ ص
(٣٢)
١٠٢ ص
(٣٣)
١٠٢ ص
(٣٤)
١٠٢ ص
(٣٥)
١٠٢ ص
(٣٦)
١٠٢ ص
(٣٧)
١٠٢ ص
(٣٨)
١٠٣ ص
(٣٩)
١٠٣ ص
(٤٠)
١٠٣ ص
(٤١)
١٠٣ ص
(٤٢)
١٠٤ ص
(٤٣)
١٠٤ ص
(٤٤)
١٠٤ ص
(٤٥)
١٠٤ ص
(٤٦)
١٠٤ ص
(٤٧)
١٠٥ ص
(٤٨)
١٠٥ ص
(٤٩)
١٠٦ ص
(٥٠)
١٠٦ ص
(٥١)
١٠٦ ص
(٥٢)
١٠٦ ص
(٥٣)
١٠٧ ص
(٥٤)
١٠٧ ص
(٥٥)
١٠٨ ص
(٥٦)
١٠٨ ص
(٥٧)
١٠٨ ص
(٥٨)
١٠٩ ص
(٥٩)
١١٠ ص
(٦٠)
١١٠ ص
(٦١)
١١٠ ص
(٦٢)
١١٠ ص
(٦٣)
١١١ ص
(٦٤)
١١٢ ص
(٦٥)
١١٢ ص
(٦٦)
١١٢ ص
(٦٧)
١١٣ ص
(٦٨)
١١٣ ص
(٦٩)
١١٥ ص
(٧٠)
١١٥ ص
(٧١)
١١٦ ص
(٧٢)
١١٦ ص
(٧٣)
١١٨ ص
(٧٤)
١١٩ ص
(٧٥)
١١٩ ص
(٧٦)
١٢٠ ص
(٧٧)
١٢٠ ص
(٧٨)
١٢١ ص
(٧٩)
١٢١ ص
(٨٠)
١٢١ ص
(٨١)
١٢٢ ص
(٨٢)
١٢٢ ص
(٨٣)
١٢٢ ص
(٨٤)
١٢٣ ص
(٨٥)
١٢٧ ص
(٨٦)
١٣٠ ص
(٨٧)
١٤١ ص
(٨٨)
١٤٣ ص
(٨٩)
١٥١ ص
(٩٠)
١٦١ ص
(٩١)
١٦٣ ص
(٩٢)
١٦٣ ص
(٩٣)
١٦٧ ص
(٩٤)
١٧٣ ص
(٩٥)
١٧٤ ص
(٩٦)
١٧٥ ص
(٩٧)
١٧٥ ص
(٩٨)
١٧٨ ص
(٩٩)
١٨٧ ص
(١٠٠)
١٨٩ ص
(١٠١)
١٩٨ ص
(١٠٢)
٢١٠ ص
(١٠٣)
٢٢٥ ص
(١٠٤)
٢٢٧ ص
(١٠٥)
٢٣٤ ص
(١٠٦)
٢٣٥ ص
(١٠٧)
٢٥١ ص
(١٠٨)
٢٥٥ ص
(١٠٩)
٢٦٢ ص
(١١٠)
٢٧١ ص
(١١١)
٢٧٤ ص
(١١٢)
٢٨٧ ص
(١١٣)
٢٩٣ ص
(١١٤)
٢٩٧ ص
(١١٥)
٣٠٣ ص
(١١٦)
٣٠٧ ص
(١١٧)
٣١٠ ص
(١١٨)
٣١٦ ص
(١١٩)
٣٢١ ص
(١٢٠)
٣٢٢ ص
(١٢١)
٣٢٧ ص
(١٢٢)
٣٣٠ ص
(١٢٣)
٣٣٥ ص
(١٢٤)
٣٤٠ ص
(١٢٥)
٣٤٢ ص
(١٢٦)
٣٤٥ ص
(١٢٧)
٣٤٩ ص
(١٢٨)
٣٥١ ص
(١٢٩)
٣٥٥ ص
(١٣٠)
٣٦١ ص
(١٣١)
٣٦٤ ص
(١٣٢)
٣٦٦ ص
(١٣٣)
٣٧١ ص
(١٣٤)
٣٧٣ ص
(١٣٥)
٣٧٤ ص
(١٣٦)
٣٧٨ ص
(١٣٧)
٣٧٩ ص
(١٣٨)
٣٨٢ ص
(١٣٩)
٣٨٦ ص
(١٤٠)
٣٨٨ ص
(١٤١)
٣٩٠ ص
(١٤٢)
٣٩١ ص
(١٤٣)
٣٩٧ ص
(١٤٤)
٣٩٩ ص
(١٤٥)
٤٠٠ ص
(١٤٦)
٤٠٣ ص
(١٤٧)
٤٠٥ ص
(١٤٨)
٤٠٧ ص
(١٤٩)
٤٠٩ ص
(١٥٠)
٤١٥ ص
(١٥١)
٤١٦ ص
(١٥٢)
٤١٩ ص
(١٥٣)
٤٢٥ ص
(١٥٤)
٤٢٧ ص
(١٥٥)
٤٣٠ ص
(١٥٦)
٤٣٣ ص
(١٥٧)
٤٣٥ ص
(١٥٨)
٤٣٧ ص
(١٥٩)
٤٣٨ ص
(١٦٠)
٤٤١ ص
(١٦١)
٤٤٥ ص
(١٦٢)
٤٤٨ ص
(١٦٣)
٤٥٣ ص
(١٦٤)
٤٥٧ ص
(١٦٥)
٤٥٩ ص
(١٦٦)
٤٦٠ ص
(١٦٧)
٤٦٨ ص
(١٦٨)
٤٧٠ ص
(١٦٩)
٤٧٣ ص
(١٧٠)
٤٧٦ ص
(١٧١)
٤٨١ ص
(١٧٢)
٤٨٢ ص
(١٧٣)
٤٨٤ ص
(١٧٤)
٤٨٩ ص
(١٧٥)
٤٩٢ ص
 
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص

شرح المقاصد - التفتازاني، سعد الدين - الصفحة ١٨٤

و موضوع‌ [١] العلم لا يبين فيه، بل فيما فوقه حتى ينتهي إلى ما موضوعه بين الوجود كالموجود، من حيث هو).

أقول: لما كان من المباحث الحكمية ما لا يقدح في العقائد الدينية، و لم يناسب غير الكلام من العلوم الإسلامية، خلطها المتأخرون بمسائل الكلام إفاضة للحقائق، و إفادة لما عسى‌ [٢] أن يستعان به في التقصي‌ [٣] عن المضايق، و إلا فلا نزاع في أن أصل الكلام لا يتجاوز مباحث الذات و الصفات، و النبوة و الإمامة و المعاد، و ما يتعلق بذلك من أحوال الممكنات، فلذا اقتصر القوم في إبطال كون موضوع الكلام ذات اللّه‌ [٤] وحده أو مع ذات الممكنات من جهة الاستناد على أنه لو كان كذلك لما كان إثباته من مطالب الكلام، لأن موضوع العلم لا يبين فيه، بل في علم أعلى إلى أن ينتهي إلى ما [٥] موضوعه بين الثبوت كالموجود، و ذلك لأن حقيقية العلم إثبات الأعراض الذاتية للشي‌ء على ما هو معنى الهلية المركبة، و لا خفاء في أنها بعد الهلية البسيطة لأن ما لا يعلم ثبوته لا يطلب ثبوت شي‌ء له. لكن لا نزاع في أن إثبات الواجب بمعنى إقامة البرهان على وجوده من أعلى مطالب الكلام، ثم كونه مبدأ الممكنات‌ [٦] بالاختيار أو الإيجاب بلا وسط [٧] في الكل أو بوسط [٨] في البعض بحث آخر- و القول بأن إثباته إنما هو من مسائل‌ [٩] الإلهي دون الكلام ظاهر الفساد، و إلا لكان هو أحد العلوم الإسلامية بل رئيسها، و رأسها و مبنى القواعد الشرعية و أساسها، و أجاب بعضهم بأنه جاز هاهنا إثبات‌ [١٠] الموضوع في العلم لوجهتين:

الأول: أن الوجود من أعراضه الذاتية لكونه واجب الوجود بخلاف سائر العلوم، فإن الوجود إنما يلحق موضوعاتها لأمر مباين، و كان هذا مراد من قال:



[١] سقط من (ب) كلمة(العلم).
[٢] سقط من (ب) أن.
[٣] في (ب) التقضي و هوتحريف.
[٤] زيد في (ب) و كلمة(تعالى).
[٥] زيد في (ب) كلمة(يكون).
[٦] في (ب) للممكنات.
[٧] (في (ب) بلا واسطة.
[٨] في (ب) بواسطة(من).
[٩] سقط من (أ) كلمة(من).
[١٠] في (أ) ثبات.