شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٣٧ - شكايت كردن اهل زندان پيش وكيل قاضى از دست آن مفلس

زندان: استعارت از دنيا.

قصد: اراده، حمله، هجوم.

سگ: استعارت از شيطان.

در خم بودن: كنايت از در معرض ربودن قرار داشتن.

صد بى‌چارگى: كنايت از خضوع و خشوع.

قُوت ذوق: غذاى روحانى. آن چه موجب پرورش روح است. حالت خلوص و توجه به ساحت حضرت حق.

بَرَد يك بارگى: وسوسه‌ها در سر آرد تا آدمى را از آن حالت به در آرد.

(سعدى، گلستان، ص ١٠٠) أستَعِيذُ اللَّه ...: پناه مى‌برم به خدا از شيطان او همانا تباه شديم از سركشى او (شيطان).

در هزاران مى‌رود: مأخوذ است از حديث «إنَّ الشَّيطانَ يَجرِى مِن بَنِى آدَمَ مَجرَى الدَّمِ:

همانا شيطان در رگهاى آدمى جريان دارد چنان كه خون.» (المعجم المفهرس، از بخارى، مسلم، سنن ابو داود، سنن ابن ماجه، سنن دارمى، مسند احمد) و نيز نگاه كنيد به: سفينة البحار (ج ١، ص ٦٩٩، سطر ٣) و نيز حديث «إنَّ الشَّيطانَ يَدخُلُ بَينَ ابنِ آدمَ وَ نَفسِه» (المعجم المفهرس) و در سخن امير مؤمنان (ع) است كه «پس آن چه مى‌ديدند شيطان بديشان مى‌نمود، و آن چه مى‌گفتند سخن او بود. به راه خطاشان برد و زشت را در ديده‌شان آراست شريك او شدند و كردند و گفتند، چنان كه او خواست.» (نهج البلاغه، خطبه ٧) چون نيابد صورت: اگر چيزى را نيابد كه آن را در ديده زيبا نماياند يا اگر در صورت چيزى (از مال و زن و ديگر وسيله‌ها) در نيايد.

فُرجَه: گشايش، تفرج خاطر، آسودگى.

لا حول گفتن: به خدا پناه بردن. «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلَّا بِاللَّهِ العَلِىِّ العَظيِم» گفتن.

شيطان با دامهايى كه از زر و زيور، مقام و منصب، ملك و منال در راه آدميان‌