شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٣٢٤ - انكار فلسفى بر قرائت إن أصبح ماؤكم غورا

خطر: بزرگى، عظمت.

منطقى: آن كه با علم منطق سر و كار دارد. آن كه با تصور و تصديق (در مبحث مهم منطق) آشناست، و استدلال خود را بر اساس ترتيب مقدمات (صغرى و كبرى) مى‌نهد تا نتيجه گيرد. منطق وسيله فيلسوف است براى دريافتن حقيقت اشيا.

مُستَهان: خوار، بى‌مقدار.

ناپسند: خوش نيامدن.

كلند: كلنگ.

شير مرد: استعارت از ولى خدا، مرد كامل.

طپانچه: سيلى.

شقى: بد بخت.

صادق: راستگو.

فايض: جوشان، بر آينده.

مرحوم فروزانفر در مآخذ قصص و تمثيلات مثنوى (ص ٥٦- ٥٨) حكايتهايى را كه مفسران در ذيل اين آيت آورده‌اند نوشته است. محتمل است مآخذ مولانا شرحى باشد كه در تفسير ابو الفتوح است: «در آثار مى‌آيد كه يكى از زنادقه بگذشت به يكى كه مى‌خواند قل أَ رَأيتُم إن أصبَحَ ماؤُكُم غَوراً فَمَن يأتِيكُم بِماءٍ مَعِينٍ، گفت رِجالٌ شِدادٌ وَ مَعاوِل حِدادٌ: مردان قوى و كلنگ‌هاى تيز. به شب بخفت آب سياه در چشم او آمد.

هاتفى آواز داد كه بيار آن مردان سخت و آن كلنگ‌هاى تيز را تا اين آب بگشايند.» مولانا چنان كه عادت اوست با درستى و نادرستى داستان، نيز اينكه اين داستان در آغاز چه و از كه بود كارى ندارد. و در پىِ گرفتن نتيجه‌اى است كه خود مى‌خواهد. در اينجا مقصودش اين است كه دانشمند نبايد بدان چه فرا گرفته مغرور شود، بخصوص در آن چه مربوط به شناخت حقيقت جهان و يافتن سِرِّ كار خداى عالميان است.