شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٧٠ - گمان بردن كاروانيان كه بهيمهى صوفى رنجور است

ب ٢٨٥- ٢٨١ ريختن: كنايت از آمدن به اين جهان، وجود خارجى يافتن.

وَرق: كنايت از كتاب آسمانى.

قَلب: ناسره، دغل. كنايت از بد نهاد، بد.

روان: رايج.

شب رو: كه در شب راه رود. كنايت از كسى كه چيزى را تشخيص ندهد، و به معنى دزد نيز هست، ليكن در اين بيت به معنى اول است.

غِشّ: مغشوش، ناسره.

صافى: سره، خالص.

از آن پيش كه خدا اين جهان را بيافريند و ذرّيّت آدم در آن ساكن شود، همه موجودات در صور مثالى بودند. چون ارواح از عالم مثال بدين عالم آمدند و در جسمها دميده شدند، نيك و بد با يكديگر در آميخت آن گاه خدا پيمبران را بر انگيخت تا نيك را از بد جدا سازند، چنان كه در قرآن كريم است: «ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى‌ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ.» (آل عمران، ١٧٩)

٨١١/ ٢

ب ٢٩١- ٢٨٦ چشم: در اين بيتها چشم استعارت از ولى كامل است كه با نور خدا داد بد و خوب را مى‌داند و از درون هر يك آگاه است.