شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٥٣ - شكايت كردن اهل زندان پيش وكيل قاضى از دست آن مفلس

ب ٧٣٥- ٧٢٦ شدن: رفتن. و در اينجا مقصود «از فرمان برون شدن» است.

خر نفس: اضافه مشبه به به مشبه.

به ميخ بستن: كنايت از به تسليم آوردن، مانع طغيان شدن. و از «ميخ»، صبر و شكر را خواهد كه در بيت بعد آمده است.

بردنى: ياء معنى الزام مى‌دهد.

وازِر: (اسم فاعل از وزر) گناهكار. و مأخوذ است از آيه‌ «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌.»\* (زمر، ٧) و نيز نگاه كنيد به: نجم، ٣٨ هيچ كس ندرود: نظير:

(حافظ) طمع خام: چشم‌داشت فتوح بدون رنج و رياضت.

مه: نه.

كسب: در لغت به معنى ورزيدن است و در اصطلاح متكلّمان اشعرى عبارت است از تعلق قدرت بنده به كارى كه مقدور است، و گويند افعال بندگان به قدرت خداست، و قدرت بنده را در آن تأثيرى نيست. ليكن خدا چنان خواسته است كه در بنده قدرت و اختيارى ايجاد كند تا اگر مانعى نبود فعل مقدور را مقارن قدرت و اختيار بنده انجام دهد. و بدين ترتيب فعل بنده، مخلوق خداى تعالى است ابداعاً و بنده را قدرت كسب آن فعل است.

پس كسب تعلق بنده است بدان اراده و همين مقدار را در اختيار كافى مى‌دانند. غزالى گويد: «و چون حق تعالى هر چه كند قدرت او در بند هيچ چيز نيست بيرون وى، آن را اختراع گفتند و چون آدمى نه چنين بوَد و نه چنان بود، كه قدرت و ارادت او به اسبابى‌