شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٦٨ - آفت تأخير خيرات به فردا

ب ١٣٥١- ١٣٤٥ اجتبا: گزيدگى، بر گزيده شدن.

مُشَبِّه: همانند كننده، آن كه خدا را به چيزى همانند كند.

پاى در دريا نهادن: كنايت از ادب نگاه داشتن.

لب گزان: (صفت فاعلى مركب) در اين بيت كنايت از شرمگين بودن است.

(عطار، به نقل از لغت‌نامه) شكيبيدن: صبر كردن.

در بيتهاى پيش گفت چون ناقص به كامل پيوست و خود را در او محو ساخت به كمال او آراسته مى‌گردد. سپس چنان كه عادت اوست براى بهتر روشن كردن مطلب به آتش و آهن مثل زد كه چون آهن تيره در آتش افتاد سياهى از او مى‌رود و فروغ آتش را مى‌گيرد. سپس گفته خود را استدراك مى‌كند كه آتش و آهن هر دو از عنصرهاى مادى اين عالم‌اند، بدين جهت مى‌گويد اين تشبيه از مقوله تشبيه معقول به محسوس است. و تنها به خاطر آسان ساختن درك حقيقت براى دلهاى ساده چنين تشبيهى كرده است پس بايد او را معذور داشت. و از گستاخى خود عذر مى‌خواهد و گويد: آن كه هنوز گرفتار صفتهاى بشرى است و محدود است چگونه تواند با نامحدود يكى شود همان به كه ادب پيش گيرد و حدّ خود بداند. و معنى بيت آخر فناى تدريجى بنده است در حضرت حق كه تعيّنات را اندك اندك از دست مى‌دهد و چون همه خودى را رها كرد به او پايدار مى‌ماند و به تعبير ديگر سالك تا توان دارد بايد با رياضت و مجاهدت پيش‌