شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١١ - مقدمه مولانا

ب ٢٧- ٢٤ خلوت: نزد طايفه‌اى از صوفيه دورى از نفس و خواهشهاى آن، و مشغول بودن به ياد خدا، و كناره‌گيرى از اغيار است و بدين معنى خلوت ملازم با تنها بودن نيست.

نظر دوختن: نگريستن.

در خلوت نظر دوختن: خلوت گزيدن و به مراقبه پرداختن.

پوستين بهر دى: تعبيرى مثلى است، نظير «هر چيز به جاى خويش نيكوست.»

(سعدى، به نقل از لغت‌نامه) خندان شدن: خوش بودن، ساختن، دمساز شدن.

به نظر مى‌رسد در اين بيتها اشارتى است به خلوت گزيدن حسام الدّين، و اينكه در اين خلوت گزينى مصلحتى بوده است. خلوت براى اشتغال به ذكر و محاسبه نفس كرد كه مطلوب خدا و شرع است نه دورى گزيدن از يار، كه اين دورى نابجاست و به هيچ وجه مقبول نيست. چه، اگر يارى با يار عقلانى همنشين شود از او فايدت يابد و نور خرد او بالا گيرد و راه وى به خدا آشكارتر گردد، به خلاف يار نفسانى و طالب دنيا كه صحبت او موجب تيرگى دل و گمراهى است.

٢٦٩١- ٢٦٨٩/ ٣

ب ٣٢- ٢٨