شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٣٢٥ - انكار فلسفى بر قرائت إن أصبح ماؤكم غورا

ب ١٦٤١- ١٦٣٣ مُستَغفِر: (اسم فاعل از استغفار) آمرزش خواهنده.

نور رفته: كنايت از بينايى چشم.

در دست: در اختيار.

ذوق: چشيدن، لذت بردن. و در اصطلاح عارفان شهودى است كه در اثناى بارقه‌هاى پى در پى باشد.

نُقل: نوعى شيرينى كه گاه درون آن مغز بادام يا پسته نهند. ولى در اينجا سخن از سر مست است و به مناسبت، معنى ديگر نقل مقصود است و آن چيزى است كه ميخواران پس از نوشيدن مى خورند، ترش يا شور و اصطلاح ديگر آن مزه است.

جُحود: انكار.

دل چون سنگ شدن: سخن حكمت در آن اثر نكردن.

(سعدى)[١] چون روى سنگ شدن: سخت شدن. چيزى در آن فرو نرفتن و مأخوذ است از آيه‌ «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ: پس سخت شد دلهاى شما پس از اين، پس آن همچون سنگ است يا سخت‌تر و از برخى سنگها جويهاى روان شود.» (بقره، ٧٤) توبه: باز گشت بنده است از كار زشتى كه مرتكب شده. و آن نخستين منزل از منزلهاى سالكان است. و توفيقى است از جانب حق بنده را چنان كه در داستان آدم (ع) است‌ «فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ: آدم كلمه‌اى چند از پروردگارش فرا گرفت پس‌

[١] يادداشت دكتر على محمد سجادى