شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٣٩ - شكايت كردن اهل زندان پيش وكيل قاضى از دست آن مفلس

(سعدى، به نقل از لغت‌نامه) طبل چيزى را زدن: فاش كردن.

تَسو: (معرب آن طَسوج) وزنى است معادل چهار جو. و در اينجا مقصود اندك يا هيچ است.

به فن: به خاطر تقلّب و حيله بازى.

بيش زندانش نخواهم كرد: زيرا اعسار او نزد قاضى به اثبات رسيده است.

افلاس: توانايى نداشتن بر پرداخت دينى كه در ذمّه است.

چيزى به دست بودن: مالك چيزى بودن.

ب ٦٥٣- ٦٥٠ مُفلسىِ ديو: چنان كه در برخى آيه‌هاى قرآن آمده است: «وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً.»\* (نساء، ١٢٠ و اسراء، ٦٤) براى بهتر روشن شدن معنى اين بيتها به دو نكته بايد توجه شود. يكى اينكه قاضى بدهكار را چندان در زندان نگاه مى‌دارد تا مفلس بودن او به اثبات رسد، و چون معلوم شد او را چيزى نيست از زندانش بيرون مى‌كند. آدمى تا در بند دنيا و نعمتهاى دنياست، در زندان دنيا گرفتار است و هر روز او را محنت و آزار است، و اگر خواهد آسوده شود بايد نادارى خود را به اثبات برساند و خود و آن چه را دارد از خدا بداند. ديگر اينكه، قاضى گفت تا مرد مفلس را گرد شهر بگردانند و افلاس او را به همه بنمايانند تا كسى با او داد و ستد نكند. همچنين خدا افلاس شيطان را آشكار فرمود تا مردم فريب او را نخورند و گر نه دانسته خود را به هلاكت انداخته‌اند و عذرى از آنان پذيرفته نخواهد شد.