پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٧ - رحمت واسعه الهى در احاديث اسلامى

«شهيد» از ماده شهود و شهادت به گفته مقائيس اللغة در اصل به معناى حضور و آگاهى و اعلام است، و به هنگام شهادت دادن هم علم لازم است هم حضور، و هم اعلام.

ولى راغب در مفردات مى‌گويد: اين واژه به معناى حضور توأم با مشاهده است، خواه با چشم ظاهر باشد يا با چشم دل.

مشاهد حج به مكان‌هاى مقدّسى گفته مى‌شود كه فرشتگان و مؤمنان در آنجا حضور مى‌يابند.

و اين‌كه به كشتگان راه خدا «شهيد» مى‌گويند يا به خاطر آن است كه فرشتگان رحمت در كنار آنها حاضر مى‌شوند، يا به خاطر مشاهده نعمت‌هاى بزرگى است كه براى آنها مهيّا گشته، يا حضور آنها در پيشگاه خدا، يا قيام آنها در طريق شهادت به حق، و يا به خاطر افتادنشان بر زمين است، چرا كه يكى از نام‌هاى زمين شاهده مى‌باشد.

روز جمعه را نيز شاهد مى‌نامند چرا كه شاهد اجتماع مسلمين است و روز عرفه را مشهود مى‌گويند به خاطر آن‌كه زائران بيت اللَّه الحرام در آن حضور دارند.

به هر حال اطلاق وصف بر ذات پاك خداوند يا به خاطر حضور او در همه‌جا است، يا به جهت گواهى او بر تمامى اعمال بندگان. [١]

[١]. ابن منظور در لسان العرب، و زبيدى در شرح قاموس مى‌گويند: «شهيد» در ميان اسماء اللَّه به معناى كسى است كه در شهادتش امين است، و بعضى گفته‌اند شهيد كسى است كه چيزى از علم او پنهان نيست و شهيد به معناى حاضر است (البتّه نه حضور مكانى بلكه حضور به معناى احاطه وجودى).