پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٨ - ٧ صوفيه و مسأله حلول و اتحاد

بنابراين استفهام موجود در آيه در حقيقت استفهام انكارى است يعنى چنين چيزى غير ممكن است‌ [١] كوتاه سخن اين‌كه تفسير اين‌گونه آيات با كمى دقّت و مراجعه به آيات محكمات گذشته، در مورد نفى جسم و مكان و زمان براى خدا، روشن است، و جائى براى اشتباه و شك و ترديد باقى نيست.

٧. صوفيه و مسأله حلول و اتحاد

مرحوم علّامه حِلّى در كتاب نهج الحق بعد از آن‌كه مى‌گويد: اتحاد خداوند با غير او، به گونه‌اى كه هر دو شى‌ء واحد شوند، باطل است، و بطلان آن از بديهيات محسوب مى‌شود، مى‌افزايد: «گروهى از صوفيه اهل سنّت، در اين مسأله مخالفت كرده و گفته‌اند: خداوند با بدن عارفان يكى مى‌شود! حتّى بعضى از آنها گفته‌اند: خداوند عين موجودات است و هر موجودى خدا است (اشاره به مسأله وحدت مصداقى وجود) و بعد مى‌افزايد: اين عين كفرو الحاد است و خدا را شكر كه به بركت پيروى ائمّه اهلبيت عليهم السلام ما را از صاحبان عقائد باطله دور داشت».

و در بحث «حلول» مى‌گويد: از مسائل مسلّم اين است كه هر موجودى بخواهد در ديگرى حلول كند، نياز به محل دارد، و چون خداوند واجب الوجود است و نياز به چيزى ندارد، حلول او در اشياء، غير ممكن است، بعد مى‌فرمايد:

صوفيّه اهل سنّت، در اين مسأله مخالفت كرده و حلول خداوند را در عارفان‌

[١]. جمعى از مفسّران استفهام موجود در آيه را استفهام تهديدى گرفته‌اند، و مانند بعضى از آيات گذشته‌كلمه «امر» را در تقدير مى‌گيرند، و مى‌گويند مفهوم آيه اين است كه اين گروه از كفار بايد در انتظار آن باشند كه فرمان عذاب الهى و فرشتگان مجازات به سراغشان بيايند.