ترحم به پلنگ، قطع از نظر از منطق و مصلحت و عقل، يك امر عاطفى است، ولى تصور كنيد پلنگى گوسفندان ما را خورده است؛ آيا بايد او را مجازات كنيم يا رها كنيم؟ اگر نزديك‌بين باشيم، به او ترحم روا مى‌داريم و رهايش مى‌كنيم؛ ولى اگر دورانديش باشيم، مجازاتش مى‌كنيم. اگر جز اين پلنگ، موجود ديگرى در عالم نبود، اين عاطفه، كار درستى بود، امّا اگر چشم باز كنيم و آن سوتر را ببينيم، مى‌بينيم كه ترحم ما به اين حيوان مساوى است با قساوت نسبت به صدها گوسفند. عاطفه، ديگر نمى‌تواند ببيند كه ترحم، مستلزم قساوت‌هاى ديگر است. عقل و مصلحت است كه همه را با هم مى‌سنجد و پشت سر اين عاطفه، قساوت هايى را مى‌بيند. (٦٢)

نتيجه

از بحث‌هاى طرح شده، به دست مى‌آيد كه از ديدگاه استاد شهيد مرتضى مطهرى(ره) احكام جزايى و قوانين كيفرى شريعت اسلام، مانند دارويى(هر چند تلخ) بوده كه براى بهبودى به كار مى‌رود. همان گونه كه بيمار نيازمند درمان است، جامعه جرم زده نيز محتاج اصلاح مى‌باشد و چون جرم ناشى از انسان‌ها است، مجرمان بايد دست از خلاف بردارند و گرنه امنيت اجتماع و فرد از بين مى‌رود. چون وجود امنيت و حكومت اساس پايدارى هر جامعه‌اى است، بايد با مجرم مقابله كرد. امّا اين كار تنها با تعليم و تربيت ميسّر نيست، بلكه بايد در كنار آن از اجراى مجازات نيز غافل نبود؛ زيرا هدف مهم مجازات، مانع شدن مجرم از تكرار جرم است و اين انجام نمى‌شود مگر اين كه متناسب با جرم، مجازات آن را اعمال نمود. سخنان كسانى كه يكسره دم از مجازات مى‌زنند، همان اندازه بى پايه است كه حرف عده‌اى كه مى‌گويند بايد فقط تربيت نمود. راه بينابين، اصلاح مجرم همراه با تأديب اوست و احكام جزايى اسلام نه خشونت بار بلكه خشونت زاست.

البته اين وجيزه نگاهى گذرا به موضوع عقلانى بودن نظام اجتماعى اسلام، به ويژه مقررات كيفرى آن بود. اميد است همان گونه كه آن شهيد انتظار داشت، متفكران اسلامى به شبهه‌هاى جديد در اين باره پاسخ گفته و به آرزوى ديرين آن عزيز سفر كرده جامه عمل پوشانند.

(٦٢) همان، ص٥١.