نه تنها لفظ «اثم» در روايت نيست، بلكه طبق برخى نقلها «ماذا عليه» هم در روايت نمى‌باشد. دارمى در سنن و طبرانى در المعجم الكبير به دو سند مختلف از ابو النضر نقل مى‌كنند كه... فرمود: «لأن يقوم أحدكم أربعين خيرٌ من أنْ يمرّ بين يدي المصلّي» كه فقط مطلوبيت ايستادن و توقف را مى‌رساند، چرا كه اين عمل توقير و تعظيم نماز و اهل نماز است و ادب اسلامى اقتضا مى‌كند كه حال نمازگزارى كه خصوصاً با قراردادن ستره اعلام كرده است كسى متعرض او نشود، به نحو مطلوبى رعايت شود.

دوم: روايت با نقلهاى متعددى كه ملاحظه شد، داراى اضطراب زياد در متن است، به نحوى كه نمى‌توان در مقام اسناد حكم الزامى مهمى يعنى حرمت عبور، به شارع مقدس، به آن اتكا كرد.

در اين كه آيا راوى ابوجهيم انصارى است يا زيد بن خالد، اختلاف است، نيز در وجوه فقره «ماذا عليه» يا «لويعلم المارّبين يدي المصلّي ماذا عليه». ابو النضر نمى‌داند كه راوى گفته: اگر چهل روز بايستد، از عبور بهتر است يا چهل ماه يا چهل سال. ابو هريره مى‌گويد: اگر صد سال بايستد، بهتر است! كعب الاحبار مى‌گويد: بلعيدن زمين بهتر است از عبور! عمربن عبدالعزيز از پيامبر نقل مى‌كند كه رانش را بشكند، محبوبتر است نزد او از عبور كردن، اگر بداند چه براوست! به هر حال اين اضطراب زياد، مانع از آن است كه به متن روايت به شكل مورد استدلال قائلين به حرمت بتوان اعتماد كرد، گرچه گفتيم آن هم دلالتى ندارد.

سوم: اساساً اگر چنين حكم و تكليفى براى مسلمان بود، و پيامبر(ص) قصد الزام آنان به اين كار را داشتند، با توجه به اين كه مسأله مورد ابتلاى همه روزه مسلمانان بوده است، قاعدتاً هم پيامبر(ص) بايد به طور مكرّر و متعدد اين مسأله را بيان مى‌كرد و هم تعداد

(٤٧) فتح البارى(شرح صحيح بخارى) ابن حجر عسقلانى، ١/٥٨٥.
(٤٨) عمدة القارى(شرح صحيح بخارى) بدرالدين العينى، ٤/٢٩٣.