فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٢ - روشنفكران دينى و مدرنيزاسيون فقه(١) مسعود امامى
صرف شكل دادن معرفتشناسى متعادل و واقع گرايانهاى نمودهاند كه به كژراهه شكّاكيت، منجر نگردد. و در ميان آنها بسيارى از فيلسوفان متألّه را مىتوان يافت كه آراء و انديشههاى قابل توجهى در استحكام معرفتشناسى دينى مطرح كردهاند.
«مهمترين حادثهاى كه در تاريخ بشر رخ داد و آدميان را از دوران ما قبل مدرن به دوران مدرن رساند عبارت بود از همان چيزى كه ماكس وبر، جامعه شناس مشهور آلمانى، تحت عنوان راز زدايى از عالم مطرح كرد... بنابررأى ماكس وبر شكاف بزرگى كه دوران مدرن را از ماقبل مدرن جدا مىكند، شكافى است ميان دو عالم راز آلوده و عالم راز زدايى شده. به تمام ادبيات كلاسيك ما قبل مدرن بنگريد قلههاى آن را نظاره كنيد، مولوى، عطار، سنايى، حافظ، سعدى، جامى، و ديگران. به ادبيات دينى نگاه كنيد كه محورىترين منبع آن قرآن، كلمات بزرگان، و سپس نوشتههاى عالمان دين است...در تمامى آنها يك خون و يك روح واحد مىبينيد و آن عبارت است از اعتقاد به يك نيروى غيبى، يك موجود نهان، يك دست نامرئى، و يك اراده مخفى كه از پس پرده، عالم را زير نظر دارد، آن را اداره مىكند و به جانبى كه خود مىخواهد مىبرد. منظور اين نيست كه مردمان عقل و اراده ندارند، طراحى نمىكنند، و با يكديگر به شور و مشورت نمىپردازند، آرى اين كارها را مىكنند، اما درست مانند سرنشينان يك كشتىاند كه ناخدايى كردن و هدايتش به دست ديگرى است و نهايتاً به جانبى مىرود كه آن ناخدا مىخواهد. اين است معناى راز آلود بودن عالم. اين يكى از بديهىترين بديهيات در جهان گذشته بود كه هيچ كس آن را مورد سؤال و ترديد قرار نمىداد... انديشه به خود وانهادگى انسان و تاريخ، انديشه جهان مدرن است. انسان جهان گذشته خود را وانهاده، آزاد، خود بنياد و متكى به خود نمىديد. اومانيسم كه از اركان اصلى جهان مدرن است دقيقاً به همين