زمان و مكان، قطعاً در موضوع حكم شرعى تأثير مى‌گذارد و اختلاف موضوع در زمانها و مكانهاى مختلف، اختلاف حكم شرعى را به دنبال دارد. اين تأثير در مسائل سياسى، اقتصادى و اجتماعى محسوس‌تر است، چون موضوعاتى كه در اين سه محور:(سياسى، اقتصادى، اجتماعى) دستخوش تغيير و تحول مى‌شود، بسيارند؛ از اين سوى، احكامى كه مربوط به نظام سياسى و اقتصادى و اجتماعى جامعه است، با اختلاف زمانها و مكانها، بيشتر در معرض تغيير خواهند بود. اين يك تفسير از سخن امام مى‌تواند باشد. توضيح بيشتر را در ضمن پاسخ به پرسشهاى ديگر شما خواهم داد.

آصفى:تغيير موضوع و تغيير ملاك و تغيير عرف در بستر زمان و مكان، كه به تغيير احكام مى‌انجامد، بخشى از يك مطلب كلى و گسترده‌اى است كه امام در نقش زمان و مكان در اجتهاد فرموده‌اند.

توضيح: هر حكم شرعى تكليفى، مركب از سه جزء است كه تغيير و دگرگونى در هر جزء، تغيير در حكم را به دنبال دارد. بايد ديد زمان و مكان در به وجود آمدن اين تغيير و دگرگونى‌ها چه نقشى دارند، تا درنتيجه، مقصود از تأثير نقش زمان و مكان در اجتهاد نيز، به دست آيد. اينك، ضمن توضيح مختصر هريك از اجزاى سه گانه، به چگونگى اين تأثير نيز اشاره مى‌شود. آن سه جزء عبارتند از:

١. حكم.

٢. موضوع حكم.

٣. متعلق حكم.