فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٠ - تحول موضوعات در فقه سيد مرتضى تقوى
مربوط هستند و بر كنار از تحولات اجتماعى و تغييرات زندگانى، هميشه و در هر حال ثابت هستند. منشأ اين نيازها گرايشهاى دوگانهاى است كه در ذات انسان نهفته است: يكى گرايشهاى لاهوتىِ حقيقت جوىِ خيرخواهانه و ديگرى گرايشهاى ناسوتى طغيانگر و عصيان طلب. خميره نهاد انسان آميزهاى است از خير و شر، بندگى و سركشى، خداخواهى و شيطان پرستى. انسان در همه روزگاران و با هر نوع تمدن از اين گرايشهاى دو گانه خالى نبوده و نخواهد بود. دين كه رسالت اصلى آن هدايت انسان است، به تناسب اين گرايشهاى درونى انسان، يك سلسله موضوعها و احكامى را وضع كرده است، تا به توانا ساختن كششهاى لاهوتى عِلوى و مهار كششهاى ناسوتى سفلى بپردازد. پس مقولهها و احكامى كه براى پاسخگويى به اين گونه نيازهاى ثابت انسان وضع شدهاند، همواره ثابتخواهند بود.
ثانياً، موضوعات شرعى، امورى وضعى و اعتبارى هستند و امور اعتبارى در بود و نبود، يا ثبات و تغيّر خود، به منشأ اعتبارشان وابستهاند، از اين روى، هر تحولى در آنها، تنها از طريق اعتبار كننده آنها امكان پذير است. پس مادام كه خود