بيست و نهم لازم خواهد بود.» بايد گفت اين سخن، هر چند برابر مبناى ياد شده درست باشد، از اين باب كه هر منطقه‌اى حكم خاص خود را دارد، بنا بر اين چنانچه شخص ياد شده مسافرت و نقل و انتقالى نمى‌داشت، هرگز مجبور به روزه گرفتن در روز سى و يكم نمى‌شد، همچنانكه مجبور به روزه گشودن در روز بيست و نهم و اين احكام، تنها نتيجه تغيير مكان وى و پيروى از حكم خاص هر منطقه صورت گرفته، ليكن با وجود اين، احكام ياد شده [روزه روز سى و يكم و افطار روز بيست و نهم [ به خودى خود بر اذهان افراد متشرّع سنگينى مى‌كنند، همچنانكه حكم كردن به دو عيد يا دو شب قدر ]در صورت نقل و انتقال [ پس، بدين روى، چنانچه دليل قاطعى بر يكسان بودن حكم همه ساكنان مناطق مختلف يافت‌شود، اين امتياز را دارد كه با ارتكاز و نهانخانه اذهان متشرعان سازگارتر بوده و از اين روى، پذيرفتنى‌تر خواهد بود.

علاّمه در كتاب مختلف (٢٢)متعرض اين مسأله نشده است و مى‌دانيم كه اين كتاب معركه آرا و افكار فقيهان شيعه است. و نيز شهيد اوّل (م:٧٨٦هـ. ق ) در كتاب دروس (٢٣)نوشته است: «روزه ماه رمضان با ديدن هلال اين ماه آغاز مى‌شود، حتى اگر، شخص به تنهايى آن را ببيند... و شهرهاى نزديك به هم، همچون: بصره و بغداد حكم يكسانى دارند، بر خلاف شهرهاى دور، مانند: بغداد و مصر. اين ]تفصيل [ مطلبى است كه شيخ اظهار داشته است و احتمال مى‌رود كه در صورت ديدن هلال در سرزمينهاى شرقى، حكم به شروع ماه براى سرزمينهاى غربى هم ثابت شود هر چند از هم دور باشند، به جهت حصول قطع و يقين به امكان ديدن آن در شرق، بر فرض نبودن مانع.»

به نظر نگارنده اين ديدگاه، در واقع حكم به تساوى همه مردم نيست، زيرا در اين صورت، تفاوتى ميان شهرهاى شرقى و غربى نخواهد بود.

(٢٢) مختلف ، علاّمه حلى، ج٢، ص٦٤.
(٢٣) دروس، شهيد اول، ص ٧٧.