فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٧ - پژوهشى درباره ديدن هلال ماه ابوالقاسم خزعلى
«امام صادق(ع) مىفرمايد: روزه گرفتن و روز گشودن، تنها با ديدن هلال ماه ]واجب [است و نه با اعمال نظر و به كارگيرى ظنّ و گمان.» (٢)
و شيخ مفيد(ره) (م:٤١٣ هـ ق) در كتاب مقنعه چنين آورده است:
«... از محمد بن مسلم از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمودهاند: هنگامى كه هلال ماه را ديديد روزه بگيريد و هنگامى كه آن را ديديد افطار كنيد و در اين باب، اِعمال نظر و كاربرد ظنّ و گمان سودى ندارد و هلال ماه نشانه ماه است كه به واسطه آن عبادتهايى؛ چون روزه گرفتن، روزه گشودن، حجّ گزاردن و ديگر مناسك مربوط به ماههاى سال بر دينمداران واجب مىگردد.»
و سيد مرتضى (م:٤٣٦ هـ. ق) در كتاب ناصريات (٣)در اين زمينه نوشته است:
«هر آينه پيامبر(ص) هلالهاى ماه را ديده و بر اساس آن روزه و افطار را واجب كرد و نيز ايشان فرمودهاند كه: با ديدن هلال روزه را آغاز كرده و هم با ديدن آن روزه را به سر آوريد.»
امّا سيّد در كتاب انتصار، (٤)متعرض اين مسأله نشده است و بايد هم چنين باشد؛ چه اين كه كتاب ياد شده در بيان خصوص آرايى كه ويژه اماميه است، نگاشته شده در حالى كه مسأله مورد بحث از اين دسته مطالب نيست. و حلبى(م: ٤٤٧هـ. ق ) در كتاب كافى (٥)نوشته است:
«و نشانه آغاز شدن ماه ديدن هلال ماه است و هم به اين وسيله به انجام رسيدن آن دانسته مىشود.» سلاّر (م:٤٤٨هـ. ق ) نيز در كتاب مراسم (٦)آورده: «پس لازم است كه بدانيم نشانه وارد شدن به ماه رمضان و نيز نشانه به سر آمدن آن چيست و اين ]به واقع همان [ديدن هلال ماه است.»
و شيخ طوسى (م:٤٦٠هـ. ق ) در كتاب نهايه اين گونه نگاشته است:
«و زمان واجب شدن روزه و نيز زمان گشودن آن و نشانه ماههاى سال، ديدن هلال ماه است، بدون وجود
(٢) الجوامع الفقهيه، ص٥٥.
(٣) الجوامع الفقهيه، ص٢٤١.
(٤) الجوامع الفقهيه، ص١٤٧.
(٥) ص١٨١.
(٦) الجوامع الفقهيه، ص٥٧٨.