ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٧٧٨ - ٢٠ - پايان قضيه &#١٧١ محنت &#١٨٧

< فهرس الموضوعات > ١٠ - وضع مناظره علمي داود < / فهرس الموضوعات > < فهرس الموضوعات > ١١ - سبب تأليف طبري كتاب ردّ بر داود را < / فهرس الموضوعات > سال دويست و هفتاد ( ٢٧٠ ) به سن شصت و هشت سال ( ٦٨ ) مرده ( ولادتش به سال دويست بوده است ) و در منزلش دفن شده است » ياقوت حموى ، در معجم الادباء ، ( ذيل ترجمه محمد بن جرير طبرى - جزء ١٨ - صفحه ٧٨ ) جايى كه تأليفات و كتب طبرى را نام برده اين مضمون را آورده است :
« و از آن جمله است « كتاب الرّدّ على ذى الاسفار » طبرى در اين كتاب بر داود بن على اصفهانى ردّ مىكند و تصنيف اين كتاب را سبب آن بود كه طبرى مدّتى داود را ملازمت مىداشته و بسيارى از كتب وى را نسخه بر گرفته است . در كتبى كه از طبرى باقى مانده بود هشتاد جزء به خط دقيق و ريز خود طبرى از آن نسخه ديده شده كه در ميان آنها مسأله‌اى بوده كه ميان داود و ميان ابو مجالد ضرير معتزلى در واسط جريان يافته و آن ، هنگامى بوده كه به نزد موفق ، خليفه عباسى ، مىرفته‌اند و در مخلوق بودن قرآن بحث و نزاع مىبوده است .
« داود از نظر و حديث و اختلاف و سنن هر يك بهره و حظَّى داشته ، ليكن نه بحدّ وسعت و كمال ، او مردى بوده است زبان آور ، خوش سخن و خود دار و او را شاگردان و اصحابى بوده‌اند شوخ و مزّاح به طورى كه اين حالت در برخى از آنان ثابت و راسخ شده كه به هنگام مناظره براى مغلوب ساختن حريف و مخالف ، از آن استفاده مىكرده است .
« بسيار اتفاق مىافتاد كه داود با دانشمندانى به مناظره مىپرداخته و در مسأله‌اى از فقه بحث مىكرده و چون درمىيافته كه طرف او در فقه ، قاصر و ضعيف است بحث را بحديث منتقل مىساخته يا اگر در حديث مناظره مىداشته و او را در فقه ضعيف مىديده بحث را به فقه يا جدل مىكشانده ، اگر طرف خود را در اين دو ناتوان و ضعيف مىيافته است .
« و ابو جعفر طبرى در همهء علوم غنى و مقتدر و قوى بوده ، و از اخلاقى كه با اهل علم نامناسب بوده پرهيز مىداشته و در همه كار و همه حال به جدّ مىبوده و از مزاح دورى مىجسته است »