ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٢٠٩ - ٧ - اوضاع عمومي در عهد دوم ١ - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه ٢ - حقيقت &#١٧١ حكومت مردم بر مردم &#١٨٧ در اسلام است ٣ - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

* ( « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَه ابْتِغاءَ مَرْضاتِ الله . . » ) * [١] در بارهء ابن ملجم نزول يافته است ليكن سمره نپذيرفته معاويه مبلغ را دو برابر ( دويست هزار ) كرده باز هم نپذيرفته پس صد هزار ديگر بر آن افزوده و سيصد هزار درهم گفته ليكن سمره لجاج كرده و نپذيرفته تا به بفرجام به مبلغ چهار صد هزار درهم ميان ايشان موافقت به عمل آمده و سمره عبارتى چنان كه معاويه مىخواسته ساخته و روايت كرده است ! » اين اوراق چون براى غرضى ديگر تدوين مىگردد استقصاء همهء موارد عدم توجه معاويه و عمّال و ايادى او به امور دينى و شئون فقهى در آنها زائد است .
كشتار و تاراج بسر بن ارطاة به فرمان معاويه در حجاز و يمن و كشتن او كودكان ابن عبّاس را در آخر زمان علىّ عليه السّلام و ستمگريهاى زياد بن ابيه و مروان و سمرة بن جندب و ديگر عمّال و حكَّام معاويه كه بزرگان اهل تسنن آنها را در كتب معتبرهء خود ياد كرده‌اند و ما هم بدانها اشاره كرديم اثبات منظور ما را كافى است با اين همه به واقعهء حجر بن عدىّ كه از بزرگان فقهاء و دين داران زمان خود بوده و يكى از آن موارد بسيار فراوان است در اينجا از كتاب « الاصابة فى تمييز الصحابة » [٢] تأليف

[١] آيهء ٢٠٦ از سوره البقره . در تفسير جلالين در دنبال آيه آمده است : « و هو صهيب لما اذاه المشركون هاجر إلى المدينة و ترك لهم ماله »
[٢] عين همين مطالب با اندكى اختلاف از لحاظ كم و زيادى در كتاب « الاستيعاب فى اسماء الاصحاب » تأليف « الفقيه الحافظ المحدث ابى عمرو يوسف بن عبد اللَّه بن محمد بن عاصم النمري القرطبي المالكى المولود سنة ٣٦٣ ه - المتوفى سنة ٤٦٣ ه » هم هست . مقدم بر هر دو ، طبرى قضيهء قتل حجر را به تفصيل آورده است .