ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٢٥١ - ٥ - عبد الملك ( ابن مروان ) ١ - خراب كردن حجّاج كعبه را به أمر عبد الملك و نشان بردگي نهادن او بر صحابه در مدينه ٢ - وصاياي عبد الملك بفرزندش ، وليد ٣ - نخستين كسي كه از &#١٧١ امر به معروف &#١٨٧ نهي كرده عبد الملك است همو گفته است هر كس او را به تقواي خدا بخواند گردنشرا مىزند

مسجد دمشق اين مسجد از مهمترين مساجد اوائل اسلام است و از دو نظر مناسب است كه در اين موضع ، مختصرى در بارهء آن ايراد گردد : يكى اين كه نخستين مسجدى است كه از جنبهء فقهى و از لحاظ نظر اسلامى ، كه سادگى و بىپيرايگى و عدم زخرفه در مساجد مطلوب و مستحسن است اين مسجد به طورى ديگر و بر خلاف منظور دينى و فقهى ساخته و پرداخته و آراسته شده و هم خراب كردن كليسا بر خلاف عهد و بر خلاف دستور فقهى به عمل آمده و دو ديگر اين كه از لحاظ عظمت و زيادت اموالى كه در اين ساختمان ، كه نخستين اثر اسلامى مهمّ است ، مصرف گرديده است .
چگونگى وضع اين مسجد و بناء آن را از كتاب « معجم البلدان » شيخ شهاب الدين ابو عبد الله ياقوت بن عبد الله حموى رومى بغدادى ( متوفّى به سال ششصد و بيست و شش ٦٢٦ - ه . ق ) ترجمه و در اينجا نقل مىكنم :
« . . گفته‌اند : عجائب دنيا چهار است : پل سنجه ، منارهء اسكندريه ، كنيسهء رها و مسجد دمشق . اين مسجد را وليد بن عبد الملك كه بر ساختمان و آبادى مساجد همّت مىداشته ساخته است .
« شروع به ساختن اين مسجد در سال هشتاد و هفت ( ٨٧ ) ، و به قولى هشتاد و هشت ( ٨٨ ) آغاز شده است هنگامى كه وليد ساختن اين بنا را آهنگ كرد نصاراى دمشق را بخواست چون فراهم آمدند به ايشان گفت :
« ما مىخواهيم كليساى شما - يعنى كليساى يوحنّا - را بر مسجد خود بيفزاييم و به جاى آن در هر جا كه شما بخواهيد كليسايى بدهيم و اگر هم بخواهيد بهاى آن را به شما با افزودن چند برابر مىدهيم .