ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٨٢ - ٦ - اختلاف اساسي در طرز تفقه و اجتهاد ١ - توجيه دو قسم شدن اجتهاد و تفقّه ٢ - لزوم بحث از &#١٧١ ادوار فقه &#١٨٧ نسبت به همه مذاهب ٣ - توجيه عدم بحث تفصيلي در اين كتاب ، از غير مذهب شيعه ٤ - روش تنظيم مطالب اين جلد

اختلاف در چگونگى تفقّه اكنون كه راه نظر شيعه در موضوع لزوم پيروى از « عترت » و اهل بيت عصمت تا حدى دانسته شد و اساس اختلاف در « اجتهاد » بدست آمد برمىگرديم به موضوع بحث پس مىگويم :
اختلاف در آن اصل دينى مربوط باتّباع از اهل بيت عصمت و تمسّك به عترت يا به تعبيرى ديگر اختلاف راجع به امامت و خلافت باعث گرديده كه اجتهاد و « تفقّه » ، در عهد دوم ، به دو طرز تحقق يافته و به نخستين قسمت بر دو گونه انقسام پذيرفته است :
١ - طرز تفقّه شيعه مذهب .
٢ - طرز تفقّه اهل سنّت .
اهل سنّت را اگر چه مذاهبى زياد در فقه بوده ، و بايد همچنين مىبوده است [١] ، و شايد باحث از تحوّلات و ادوار فقه را شايسته چنان باشد كه نسبت بشئون هر يك از مذاهب بطور تفصيل و گر نه ، دست كم ، بر سبيل اجمال بحثى طرح كند ليكن چنان كه گفتيم از ميان همهء آن مذاهب ، كه كلمهء « فقهاء » در كتب فقهى قدماء شيعه بيشتر بر خصوص صاحبان آن مذاهب اطلاق مىشده و شايد عنوانى اصطلاحى براى خصوص ايشان مىبوده است ، تنها چهار مذهب است كه هنوز آنها را در جهان ، بيش يا كم ، پيروانى وجود دارد پس بر فرض اين كه انقراض غير اين مذاهب چهارگانه يا عدم اطلاع كامل بر چگونگى همهء آنها ، يا طائل نداشتن تطويل در استقصاء جهات

[١] چون مرجع واحدى ( عترت ) كه از آن پيروى كنند و در فهم قرآن آن را معتبر شمرند نداشته‌اند و هر كس خود را آزاد مىدانسته و به فهم خود حكم مىكرده است .