ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٦٤٧ - ٢ - ضحّاك تفسيري كبير و تفسيري صغير داشته است

< فهرس الموضوعات > ١٠ - تفقّه در مذاهب چهارگانه :
١ - باعث انحصار مذاهب فقهي اهل تسنّن در چهار مذهب مشهور < / فهرس الموضوعات > < فهرس الموضوعات > ٢ - زمان محدود ساختن آن مذاهب < / فهرس الموضوعات > پيش از آوردن ترجمهء آن كتاب مناسب است در اين موضع به بعضى از آن چه در بارهء علَّت حصر مذاهب اهل تسنّن در چهار مذهب معروف گفته شده اشاره و المام شود :
صاحب « روضات » در طىّ ترجمهء حال ابو القاسم علىّ بن ابى احمد حسين بن موسى بن محمد بن موسى بن ابراهيم بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب مشهور به سيّد مرتضى و ملقّب به علم الهدى از رياض العلماء افندى اين مضمون را آورده است :
« در ميان علماء چنان شهرت يافته كه چون اهل تسنّن در زمان خلفاء عباسى ديدند مذاهب فقهى متشتّت و آراء در احكام فرعى ، مختلف و اهواء فقيهان متفرق گشته به طورى كه ضبط آنها از حيّز امكان خارج شده : چه هر يك از صحابه و تابعان و اتباع اينان را تا آن عصر ، مذهبى مستقلّ و راى و معتقدى منفرد در مسائل شرعيهء فرعيه و احكام عمليه دينيّه پديد آمده و ناگزير بايد آنها را تقليل دهند و برخى را به تحليل برند پس بر اين متّفق شدند كه برخى از آن مذاهب را برگزينند و عمل به آنها را مورد اتفاق قرار دهند . . پس رؤساء و عقلاء ايشان را عقيده متحد و كلمه متفق گرديد كه از اصحاب هر مذهبى هزارها هزار درهم و دينار بگيرند و بقاء آن مذهب را به پذيرند .
پس حنفى و شافعى و مالكى و حنبلى كه از لحاظ عدّه بسيار و از لحاظ عدّه آمادهء اين كار بودند مالى را كه مىخواستند پرداختند و مذهب خود را ثابت و برقرار ساختند از شيعه هم ، كه در آن عصر به « جعفرى » معروف بودند ، آن مال را خواستند ايشان كه از لحاظ عدّه و عدّه ضعيف بودند در پرداخت مال مقرّر ، ناتوانى و سستى كردند و اين قضيه در زمانى بود كه سيّد مرتضى رياست ايشان را مىداشت و او آن چه توانست در تحصيل و فراهم آوردن آن از شيعيان كوشش كرد ليكن دست تنگى و كم مالى ايشان ، يا قضاء مبرم الهى ، باعث شد كه كوشش وى به جايى نرسد و آن مال جمع نشد حتّى سيّد حاضر شد نيمى از آن مال را از مال خاصّ بدهد و نيمى را شيعيان بپردازند باز هم ايشان از عهده برنيامدند و نتوانستند پس ناگزير مذهب شيعه بر كنار