ادوار فقه ( فارسي )

1 - سر آغاز

2 - زنان صحابيه 1 - فاطمه زهرا ( ع ) 1 - عصمت فاطمه 2 - قضيه فدك 3 - مباحث فقهي مسئله فدك 4 - خطبه فدك 5 - سهم ذى القربى 6 - احتجاج فقهي فاطمه بر سهم ذى القربى

2 - عائشه ( رض ) 1 - دلداري ابن عباس ، عائشه ( رض ) را 2 - پشيماني عائشه ( رض ) از واقعه جمل

3 - حفصه

4 - أمّ بجيده

5 - سلمى

3 - تعليقات استدراكي 1 - راجع به « قطع يد سارق » 2 - راجع بمسئله « تيمّم » 3 - راجع بمسئله « لعان » 4 - راجع بمسئله « قسامه » 5 - كلام ابن رشد در « قسامه » 6 - مباحثه ابن عوف و عثمان و استناد عثمان به « رأى » 7 - عمل ابن عوف و ابن مسعود بر خلاف حكم فقهي 8 - سند خريداري پيغمبر ( ص ) سلمان فارسي را 9 - عهدنامه پيغمبر ( ص ) براي برادرزاده و اقرباء سلمان فارسي 10 - سه گونه بودن تصرّفات نبيّ 11 - منشأ اختلافات فقيهان ، به نظر ابن قيّم 12 - مسئله « غسل »

4 - بازگويي فهرست ادوار فقه 1 - عهود چهارگانه 2 - دو عصر عهد دوم 3 - چهار عصر عهد چهارم

مدخل 1 - اختلاف شيعه و سنّي در وجود و عدم حكمي براي هر چيز ( تخطئه و تصويب ) 2 - اختلاف در « طريقيّت » و « موضوعيّت » برخي از مدارك احكام 3 - حديث « ثقلين » كه يكي از مستندات شيعه است براي رجوع باهل بيت در مقام اجتهاد وافتاء 4 - احاديث ديگر مانند حديث « سفينه نوح » و « باب حطّه » و « تمسّك بكتاب وعترت » 5 - فرق ميان « عترت » و ميان ديگر علماء به نظر ابن حجر

6 - اختلاف اساسي در طرز تفقه و اجتهاد 1 - توجيه دو قسم شدن اجتهاد و تفقّه 2 - لزوم بحث از « ادوار فقه » نسبت به همه مذاهب 3 - توجيه عدم بحث تفصيلي در اين كتاب ، از غير مذهب شيعه 4 - روش تنظيم مطالب اين جلد

7 - اوضاع عمومي در عهد دوم 1 - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه 2 - حقيقت « حكومت مردم بر مردم » در اسلام است 3 - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

3 - معاوية ( ابن يزيد ) 1 - نوزده يا چهل روز پس از پدرش در گذشته است 2 - وليّ عهد تعيين نكرده و گفته است « لم انتفع بها حيّاً فلا أقلّدها ميّتاً لا يذهب بنو أمية بحلاوتها و اتجرّع مرارتها »

4 - مروان ( ابن حكم ) 1 - رعايت نكردن مروان احكام فقهي را 2 - نسبت دادن معاويه زنا را به مروان 3 - حكايت زن باديه نشين 4 - حال مروان و معاويه در علاقه به آن زن ، بنقل ابن قيّم جوزي

5 - عبد الملك ( ابن مروان ) 1 - خراب كردن حجّاج كعبه را به أمر عبد الملك و نشان بردگي نهادن او بر صحابه در مدينه 2 - وصاياي عبد الملك بفرزندش ، وليد 3 - نخستين كسي كه از « امر به معروف » نهي كرده عبد الملك است همو گفته است هر كس او را به تقواي خدا بخواند گردنشرا مىزند

7 - سليمان ( ابن عبد الملك ) 1 - شكمبارگي سليمان 2 - اصرار سليمان بسبّ عليّ ( ع ) 3 - داستان يسار مغنيّ سليمان و ذلفاء محبوبه سليمان 4 - خصي كردن ( اخته ) مغنّيان مدينه بأمر سليمان

8 - عمر بن عبد العزيز 1 - فرمان عمر به ترك سبّ عليّ ( ع ) از خطبه 2 - عدل و حقّ مردمرا بصلاح مي آورد نه تازيانه و شمشير 3 - تقليد مردم از اعمال فرمانروايان 4 - فساد حكومت بني اميه بگفته عمر بن عبد العزيز

9 - يزيد ( ابن عبد الملك ) 1 - دستور دادن ( بخشنامه ) يزيد بعمّال خود كه از راه استبداد و جور و ستم بروند 2 - عشق ورزي و كثافتكاري يزيد

10 - هشام ( ابن عبد الملك ) 1 - بي اطّلاعي هشام از احكام دين 2 - مجازاتهاي غير ديني 3 - گرفتن « جزيه » از مسلمين 4 - كشتار فجيع عامل خليفه در خراسان 5 - كشتن هشام غيلان جبرى مذهبرا

12 - يزيد ( ابن وليد ) يزيد نوه پسري عبد الملك و نوه دختري فيروز پسر يزدگرد بوده و او به اين نسبت افتخار ميداشته و ثعالبي در حق او گفته است « اعرق النّاس في الملك والخلافة من طرفيه »

13 - ابراهيم ( ابن وليد بن عبد الملك ) در حدود شصت روز و اندي به حال اضطراب و اختلاف سلطنتي متزلزل داشته

14 - مروان ( ابن محمد بن مروان بن حكم ) 1 - توجيه ملقّب بودن مروان به « حمار » و به « جعدى » 2 - نبش قبر يزيد بن وليد بفرمان مروان وبدار آويختن آن لاشه 3 - پايان سخن از خاندان اموي 9 - تلخيص اوضاع عمومي 1 - عدم توجّه بامور ديني در دوره بني اميه ، مگر بالعرض ، نه بالأصالة 2 - عظمت مقام خلافت از نظر احكام ديني 3 - جنبه ديني در مقام خلافت 4 - اعتراف معاويه باينكه استيلاء و حكومت وي بشمشير و زور بوده نه برضاء امّت 5 - پيدا شدن اصطلاح « فقه » و « فقيه » 6 - اشاره ببرخي از علل و عوامل توجه دانشمندان ، بفقاهت در دوره فاسد امويان 7 - مراجعه مردم بصحابه براي كسب فتوى از ايشان 8 - نمونه هايي از اوائل و اواسط و اواخر امويان از لحاظ فساد ديني در دستگاه حاكمه

10 - چگونگي فقه و فتوى و طبقات فقيهان 1 - اقوال درباره عنوان « تابعي » 2 - اكمل « تابعان » از حيث ملاقات و ادراك صحابه 3 - عدّه « مخضرمان » 4 - يكصدو بيست هزار از صحابه ، كم و بيش ، فتوى ميداشته اند 5 - حديث « خير امّتي قرني »

11 - فقاهت و فقيهان مشهور اسلامي در عصر اول از عهد دوم ( تابعيان ) 1 - توجيه از ميان رفتن مركز بودن مدينه براي فقاهت و تفرقه آن در سائر بلاد اسلامي

2 - داستان قطع پاي عروه و كشته شدن پسرش

3 - سعيد بن مسيّب را اعلم اهل زمانش دانسته اند

4 - مقام فقهي و صلابت ديني سعيد

5 - فرمان عبد الملك مروان براي بيعت گرفتن از سعيد

6 - تازيانه زدن سعيد و گرداندن او را در بازارهاي مدينه

7 - داستاني اخلاقي و ديني از سعيد

8 - سخنان منقول از سعيد

9 - كلمات و احاديث منقول از ابوبكر بن عبدالرّحمن

10 - خودداري شگفت انگيز سليمان بن يسار

11 - مقام علمي و فقهي عبيد الله بن عتبه

12 - چند كس كه مرجع استفتاء و نوشتن اسناد و تقسيم مواريث بوده اند

13 - مقام فقهي و شدّت تقوى قاسم بن محمد

14 - چند حديث بروايت قاسم

2 - فقيهان تابعي مدينه و طبقات ايشان 1 - طبقه نخست 1 - عروة بن زبير 2 - سعيد بن مسيّب 3 - ابوبكر بن عبد الرّحمن 4 - سليمان بن يسار 5 - عبدالله بن عتبه 6 - خارجة بن يزيد 7 - قاسم بن محمّد بن أبي بكر 2 - طبقه دوم 1 - محمّد حنفيّه 2 - ابوسلمة بن عبد الرّحمن بن عوف 3 - حسن بن محمد حنفيّه 4 - سالم بن عبد الله بن عمر 5 - محمّد بن مسلم ( زُهري ) 6 - عبدالله بن ذكوان 7 - ربيعة الرّاي بن فرّخ 8 - أبو عبد الله بن يزيد بن هرمز

17 - نيرومندي عجيب محمّد حنفيّه

18 - سخني حكيمانه در تعريف « حكيم » از محمّد بن حنفيّه

19 - حسن بن محمد بن حنفيّه اعلم زمان خود در « مسائل اختلافي » بوده است

20 - چند حديث فقهي بروايت سالم بن عبدالله بن عمر ( رض )

21 - مقام علمي زُهرى

22 - وضع دربار عبد الملك و نقل خبري غريب درباره عاشوراي حسين ( ع )

26 - نقل زهرى رأى عمر را درباره « امّهات ولد » براي عبد الملك

27 - حديث زُهرى از پيغمبر ( ص ) درباره حقوق مسلم بر مسلم

30 - اقسام چهل گانه روزه بنقل زُهرى از امام

31 - حديث غدير خم بأسناد از زُهرى

32 - ربيعة الرّاى استاد فقهي مالك بن انس بوده است

33 - چهل تن از بزرگان اهل فقه و حديث در مجلس درس ربيعه حاضر ميبوده اند

34 - داستان پدر ربيعه با ربيعه و سي هزار دينار خرج تحصيل او

35 - ارجاع مفتي مردمرا بفتواي غير

36 - انفاق استادان و مدرّسان بر شاگردان

3 - طبقه سيّم 1 - ابن أبي ذؤيب قرشي 2 - ابن أبي سلمه 3 - ابن أبي سبرة 4 - كثير بن فرقد ماجشون 5 - مالك بن انس

3 - فقيهان تابعي مكّه و طبقات آن 1 - طبقه نخست 1 - مجاهد بن جبر 2 - عكرمة 3 - عطاء بن أبي رباح 4 - عبد الله بن أبي مليكه 5 - عمرو بن دينار

2 - دوره فقيهان تابعي مكّه 1 - فتواي مجاهد ببطلان نماز زني كه مويش پوشيده نباشد

2 - عكرمه را ابن عباس اجازه افتاء داده است

3 - عكرمه راي خوارجرا داشته است

9 - مقام بلند سياه حبشي در نظر پيغمبر اسلام

10 - اجماع يا « اجتماع امّت » بعقيده عطاء بر اسناد مقدّم

13 - بخشش علي بن الحسين ( ع )

2 - طبقه دوم 1 - ابو يسار ( عبد الله بن أبي نجيج ) 2 - عبد الملك بن جريج

14 - حليّت و جواز متعه بعقيده ابن جريج و بنقل از مالك

15 - برخي از دانشمندان ، ابن جريج را نخستين مؤلّف در اسلام گفته اند

3 - طبقه سيّم 1 - مسلم بن خالد زنجى مكّي 4 - طبقه چهارم محمّد بن إدريس شافعي

16 - يكي از استادان امام شافعي در فقه ( مسلم بن خالد )

4 - فقيهان تابعي يمن و طبقات ايشان 1 - طبقه نخست 1 - أبو عبد الرّحمن طاوس 2 - وهب بن منبه 3 - عطاء 4 - شراحيل صنعاني 5 - حنش بن عبدالله

5 - وهب بن منبه 72 كتاب از كتب الهي را خوانده

9 - نخستين جامع قرآن در يمن

10 - ايرانيان يمن كه فرمانروايي آنجا را ميداشته اند در زمان خود پيغمبر ( ص ) اسلامرا پذيرفته و از طرف پيغمبر ( ص ) بر جا مانده اند

2 - طبقه دوم 1 - معمر بن راشد 2 - عبد الرّزّاق

2 - فقاهت رجاء بن حيوة

3 - مكحول از فقيهاني است كه « عامل برأي » بوده

4 - بطلان نكاح زن بي اذن وليّ ، بحسب روايت اشتدق

2 - طبقه دوّم 1 - مكحول شامي كابلي 2 - اشدق ( سليمان بن موسى ) = 471 3 - طبقه سيم 1 - ميمون بن مهران 2 - غسّاني ( يحيى بن يحيى ) 3 - زبيدي ( محمد بن وليد ) 4 - اوزاعي ( عبد الرّحمن ) 5 - تنوخي ( سعيد )

5 - بسه چيز خويشتنرا آزمودن نشايد

8 - داستان غريب مرگ اوزاعي

12 - مردم شام دويست سال از فتاوى اوزاعي پيروي ميداشته اند

13 - « الدّنيا غنيمة الآخرة » و « احثوا التّراب في وجوه المدّاحين »

شاگردان اوزاعي 1 - عبد الله مبارك 2 - وليد بن مسلم 3 - محمّد بن يوسف

14 - مالك بن عبد الله يكي از رواة « الموطّأ » از خود امام مالك است

15 - چهار پند برگزيده از چهار هزار حديث

16 - عبد الله مالك بلقب شاهانشاه خوانده شده

20 - مؤلّفات فقهي محمّد بن يوسف واقد

6 - فقيهان تابعي مصر و طبقات آنان 1 - طبقه نخست 1 - صنابحي ( عبد الرّحمن ) 2 - جيشاني ( عبد الله )

2 - طبقه دوم 1 - يزني ( مرشد بن عبد الله ) 2 - يزيد بن أبو حبيب

6 - ليث ، به مالك شهريه بمداده است

7 - استفتاء هرون ، از ليث

7 - فقيهان تابعي كوفه و طبقات آنان 1 - طبقه نخست 1 - علقمة بن قيس 2 - مسروق بن اجدع 3 - عبيدة بن عمرو 4 - أسود بن يزيد نخعي 5 - شريح قاضي 6 - حارث اعور

6 - دوره فقيهان تابعي كوفه 1 - كساني كه مردم كوفه پيروي از فتاوى آنان ميداشته اند

2 - وجه تسميه مسروق و پسر خواندگي او از عائشه

3 - عبيدة از اصحاب علي بوده و در زمان خلاف او هم شغل قضاء را ميداشته

4 - اسود نخعي هشتاد بار حجّ و عمره به جا آورده و از مخضرمين است

5 - سادات طُلْس

6 - حكايات و قضايائي از لطائف و ظرائف شُريح قاضي

7 - دستور عمر ( رض ) بشريح درباره عمل بأجماع

12 - كساني كه در كوفه بفقاهت ، شهرت داشته اند

13 - بهنگام فتنه ، ملجأ مردم قرآن است

2 - طبقه دوم 1 - سعيد بن جبير 2 - ابراهيم نخعي 3 - شعبي ( عامر بن شراحيل )

14 - قرائت قرآن در يك ركعت نماز

15 - داستان گرفتاري سعيد بن جبير

16 - سئوال و جواب حجّاج با سعيد

17 - روايت ابن عباس درباره علي ( ع )

18 - خاندان ابراهيم نخعي همه فقيه بوده اند

19 - بدگويي ابراهيم از عمل بقياس و رأي

20 - احتياط ابراهيم در افتاء

23 - مخالف بودن شعبي با رأى و قياس

24 - نصائحي از شعبي

25 - اختلاف پنج تن از بزرگان صحابه در يك مسئله

26 - از روايات شعبي پيغمبر بعلي گفته است « انّك وشيعتك في الجنّة »

27 - كساني از صحابه كه شعبي از آنها روايت كرده و كساني كه از شعبي روايت مي كنند

3 - طبقه سيم 1 - ابن عيينه ( حكم ) 2 - ابن أبي ثابت ( حبيب ) 3 - حمّاد ابن أبو سليمان 4 - أبو شبرمه ( عبدالله ) 5 - ابن أبي ليلى ( محمد بن عبد الرّحمن )

28 - برگشتن ابن أبي ليلى از فتواي خود در مسئله « ردّ حبيس وانفاذ مواريث »

29 - داستان شب زنده داري حسن صالح و برادر و مادرش

30 - وجه تسميه « رافضه » به اين عنوان

31 - فرار ثوري از قبول شغل قضاء

34 - داستان مذاكره امام صادق ( ع ) با گروهي از طالبان حديث و نسبت ايشان افترائات ومجعولاتي را به آن حضرت

35 - خلقت ارواح پيش از اجساد

36 - اشاره ببرخي از علل اختلاف نظر ، نسبت ببزرگاني در عصر اول

42 - ثوري نوشته ها وكتب خود را دفن كرده

43 - خند كردن در نماز را ثوري ( مانند اوزاعي ) مبطل وضوء و نماز ميداند

44 - ثوري سي هزار حديث حفظ داشته و حافظه اش قوي بوده

45 - تأثير غذاي خليفه در شريك ، قاضي ،

46 - دو قاضي بنام شريك بوده اند سنّي و شيعي

47 - داستانهايي از قضاهاي شريك و اجراء عدالت ، و احقاق حقّ او و نمونه هايي از قدرت قضائي قاضي در اسلام

48 - مذاكره شريك قاضي ، با مهدي خليفه عباسي درباره امامت

49 - حاضر جوابي شريك و مجاب كردن وي مرد زبيريرا

8 - فقيهان تابعي بصره و طبقات آنان 1 - طبقه نخست 1 - جابر بن يزيد أزدي 2 - رفيع بن مهران 3 - عبد الله بن زيد أزدي 4 - ابن سيرين ( محمّد ) 5 - حسن بصري 6 - مسلم بن يسار 7 - حميد بن عبد الرحمن

7 - دوره فقيهان تابعي بصره 1 - مقام فقهي جابر بن يزيد بگفته ابن عباس

4 - جابر هم عمل جمع پيغمبر را ميان دو نماز ، در حضر ، روايت كرده

9 - اختلاف ميان حسن بصري و ابن سيرين

10 - دقّت ابن سيرين در امور ديني و نفرت او از عمل برأي

11 - « زهّاد ثمانيه » كه حسن بصري يكي از ايشان بشمار رفته است

12 - جواز جمع ميان دو نماز بأسناد از ثوري

13 - دستور صلوات بر آل پيغمبر ( ص ) بأسناد از ثوري

14 - از سخنان حسن بصري است دنيا سه روز است وهمّ فردا را نبايد بر امروز بار كرد

15 - مردان صدر اسلام

16 - حسن بصري را كتابي كبير در تفسير بوده است

17 - بروايت مسلم بن يسار از عثمان ( رض ) پيغمبر ( ص ) در وضوء ، پا را مسح كشيده است

18 - حافظه عجيب قتاده

19 - رأي قتاده درباره « رأى »

23 - يكي از استادان مالك بن انس ، ايّوب سختياني است

8 - خاتمه بي انصافي برخي از علماء اهل تسنّن كه از مقام علمي و فقهي اهل بيت در كتبِ خود ، چنان كه بايد و شايد ، ياد نكرده اند

9 - چند كس از فقيهان تابعي خراسان 1 - عطاء بن أبو مسلم خراساني 2 - ضحّاك بن مزاحم هلالي 3 - اسحق بن محمد معروف به « ابن راهويه »

9 - سه كس از فقيهان خراسان 1 - وجوه تسميه خراسان

2 - ضحّاك تفسيري كبير و تفسيري صغير داشته است

3 - بيبرس در مصر شغل قضا را محصور بر قضاة چهار مذهب مشهور ساخته و از آن زمان اركان چهارگانه خانه كعبه هم به اين چهار مذهب اختصاص يافته است

3 - علّت شيوع مذهب أبو حنيفه بطور كلّي ورواج مذهب مالك در خصوص اندلس

4 - عبد الله بن فرّخ ايراني مذهب ابو حنيفه را بافريقا برده است

5 - رقابت دو تن از علماء مغرب باعث رواج مذهب حنفي در آن بلاد شده است

6 - نخستين كسي كه مذهب ابو حنيفه را بمصر برده است

7 - مذهب اسمعيلي در مصر

8 - نخستين كسي كه چهار درس از چهار مذهب را در يك مدرسه دستور داده است

3 - نخستين كسي كه مذهب مالكي را بمصر برده است

6 - توجيه ابن خلدون ، توجّه مردم مغرب را بمذهب مالك

پيروان مذهب مالك همه اشعري مذهب هستند

3 - انقراض فقه اهل سنّت در مصر بوسيله دولت فاطمي

4 - توجّه دولت ايّوبي بمذهب شافعي و ترويج آن در مصر

11 - ورود مذهب شافعي بغزنه و از ميان رفتن مذهب كراميه

12 - بيشتر پيروان فقهي شافعي ، در اصول پيرو مذهب اشعري هستند

14 - مذهب حنبلي 1 - احمد بن محمد بن حنبل از شاگردان شافعي بوده است

4 - در قرن چهارم در بغداد مذهب شيعه غلبه ميداشته است

7 - حنابله در اصول ، اشعري مذهب هستند

3 - مذاهب چهارگانه از لحاظ اكثريّت و اقليّت در ممالك و بلاد و شماره افراد آنها در برخي از ممالك

16 - ترجمه مختصري از أئمه چهار مذهب امام أبو حنيفه 1 - نيرومندي ابو حنيفه در جدل

2 - نسب أبو حنيفه و ايراني بودن وي

3 - مذاكره منصور ، با أبو حنيفه در باره شغل قضاء

4 - هيأت و سيماي أبو حنيفه

5 - توجّه أبو حنيفه بعلوم براي انتخاب سودمندتر آنها

6 - قياس أبو حنيفه در مسائل ادبي و ظهور فساد آن بروي

7 - جانشين شدن أبو حنيفه ، حمّاد را

8 - آيت بودن أبو حنيفه

9 - مناظره أبو حنيفه با قتاده

10 - تبكيت و تعيير أبو حنيفه ، شاگرد خود أبو يوسف را

14 - سعايت فقهي ربيع حاجب منصور از أبو حنيفه و جوابگويي وي

17 - مخالفت أبو حنيفه با چهارصد حديث ، يا بيشتر ، از پيغمبر ( ص )

20 - گفته هاي سه امام ديگر و ديگر علماء اهل سنّت در ذمّ و قدح أبو حنيفه

21 - كثرت تبدّل رأى أبو حنيفه در افتاء ، بنقل از خود او

22 - انتقاد شديد عبدالله مبارك از كتاب « حيل » أبو حنيفه

23 - مطايبه أبو حنيفه با محمّد بن نعمان مشهور به « شيطان طاق » ( مؤمن طاق ) و افحام صاحب طاق ، او را

24 - گفته شافعي در مخالفت بيشتر گفته هاي أبو حنيفه با كتاب و سنّت

13 - ترجمه مختصري از أئمه چهار مذهب 1 - أبو حنيفه 2 - مالك بن أنس

13 - تازيانه زدن بر مالك

14 - شمايل مالك

17 - گريه مالك بر افتائي كه برأي داده است

13 - اشعار شافعي در محبّت اهل بيت

13 - ابتداء امر شافعي

18 - هنرمندي شافعي در « رمايه »

21 - علاقه شافعي در جواني بعلم نجوم و طبّ وفراست

22 - فتوى شاعرانه شافعي

27 - تجدّد رأى شافعي در مسائل فقهي

8 - احتجاج مأمون بر مخلوق بودن قرآن

9 - حريصترين مردم بر كذب در مقام شهادت

10 - فرستادن والى بغداد گروهي از مخالفانرا بنزد مأمون

11 - احمد حنبل قائل بتشبيه بوده است

12 - افتاء وتحديث زير نظر خلفاء و بدستور آنان

13 - نامه دوم مأمون درباره امتحان

14 - مأمون قائل بقديم بودن قرآنرا كافر و مهدور الدّم ميدانسته

15 - كشف اسرار قُضاة و علماء ناصالح

16 - تعقيب معتصم از امتحان علماء و قُضاة و تازيانه زدن او احمد را

17 - تدارك آشوب و فتنه بر خلاف حكومت

18 - جلوگيري از فتنه

19 - كشتن واثق ، احمد بن نصر را كه محرّك فتنه بوده

20 - پايان قضيه « محنت »

17 - استادان طبري در فقه و حديث

6 - كتاب طبقات در مذهب مالكي

7 - كتاب طبقات در مذهب حنبلي

20 - طبقات أصحاب مذاهب ياد شده أصحاب أبو حنيفه ( 7 طبقه ) 1 - از طبقه يكم قاضي أبو يوسف ، شيباني و زُفَر

3 - طبقه سيّم 1 - خصّاف 2 - أبو عباس برتي 3 - أبو علي دقّاق رازي

3 - از طبقه سيّم خصّاف ، برتى ، دقّاق و

6 - طبقه ششم 1 - أبو علي شافعي 2 - أبوبكر بن شاهويه 3 - أبو سهل زجّاجي

6 - از طبقه ششم أبو محمد بن عبدك بصري ، ابن شاهويه و

7 - طبقه هفتم 1 - قاضي أبو هيثم فقيه نيشابور 2 - أبوبكر خوارزمي 3 - أبو عبد الله جرجاني 4 - أبو جعفر نسفي

7 - از طبقه هفتم أبوبكر خوارزمي ، نسفي و

أصحاب مالك ( 7 طبقه ) 1 - از طبقه يكم محمّد بن إبراهيم بن دينار ، ابن أبي حازم - ماجشون و

2 - از طبقه دوم قاضي أبو يحيى ، موّاز ، أسد بن فرات و أبو سعيد سحنون و

3 - از طبقه سيّم محمّد بن سحنون ، محمّد بن عبدوس و 4 - از طبقه چهارم قطّان ، ممسى ، ابن لبّاد و مالك صغير و 5 - از طبقه پنجم قاضي أبو عمرو ، أبو اسحق أزدي و

6 - از طبقه ششم أبو جعفر أبهري صاحب كتابي در مسائل الخلاف و 7 - از طبقه هفتم أبو محمّد بن نصر كه أبو اسحاق شيرازي او را ادراك كرده أصحاب شافعي ( 5 طبقه ) 1 - از طبقه نخست أبو إبراهيم اسماعيل مزني ، أبو يعقوب بويطي ، وأحمد حنبل و

2 - از طبقه دوّم أبو القاسم أنماطي ، أبو نعيم استرابادي و أبو جعفر ترمذي و

3 - از طبقه سيّم قاضي أبو حامد مروروذي ، قفّال مروزي و 4 - از طبقه چهارم قاضي أبو محمّد اصطخري ، أبو حامد اسفرايني و 5 - از طبقه پنجم قاضي أبو الحسن بندنيجي و قاضي أبو العباس أبيوردي و عده ديگر كه از شاگردان أبو حامد اسفرايني و برخي از استادان أبو اسحق شيرازي بوده اند

أبو اسحق شيرازي

أصحاب أحمد حنبل ( 4 طبقه ) 1 - از طبقه نخست صالح پسر احمد بن حنبل و عبد الله پسر ديگرش و 2 - از طبقه دوم حسين بن عبد الله خِرَقِي و أبو محمّد بَربَهاني و

3 - از طبقه سيّم قاضي أبو الحسن خَزَرِي و قاضي أبو الفرج فامي و أصحاب طبري عليّ بن عبدالعزيز دولابي و ابن العَرّاد و أبو الحسن دقيقي طبري و إبراهيم سقطي طبري كه كتاب تاريخ طبري را ادامه داده است

ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٨٠٩ - ٢٠ - طبقات أصحاب مذاهب ياد شده أصحاب أبو حنيفه ( ٧ طبقه ) ١ - از طبقه يكم قاضي أبو يوسف ، شيباني و زُفَر

روا نيست و كتاب قرّاء در معانى و كتاب . . » از احمد بن حنبل سؤال شده است كه : اين مسائل دقيق را از كجا بدست آورده‌اى ؟
پاسخ گفته است : از كتابهاى محمد بن حسن . » ابن خلَّكان هم شمه‌اى از ترجمهء شيبانى را آورده و گفته است :
« شيبانى هماره ملازمت رشيد را مىداشته تا اين كه در نخستين سفر هارون به خراسان چون برى رسيده‌اند شيبانى در « رنبويه » كه از ديههاى رى بوده به سال يك صد و هشتاد و نه ( ١٨٩ ) در گذشته است . ولادتش به سال يك صد و سى و پنج ( ١٣٥ ) و به قولى يك صد و سى و يك ( ١٣١ ) و بقول سيم يك صد و سى و دو ( ١٣٢ ) بوده است و سمعانى گفته است : شيبانى و كسائى در يك روز در رى وفات يافته‌اند » - ٤ - حفص خطيب در ترجمهء حفص بن غياث بن طلق ، ابو عمرو نخعى كوفى پس از اين كه او را به همين عبارت عنوان كرده و سماع او را از اشخاص متعدد از قبيل ابو اسحاق محمد بن حسن شيبانى و سليمان اعمش و ابن جريج و سفيان ثورى گفته و هم روايت كسانى مشهور مانند فضل بن ركين و احمد حنبل و يحيى بن معين و اسحاق بن راهويه و عامّهء كوفيين را از وى ياد كرده شرحى ، به نسبت مفصل ، در باره اش آورده كه شمه‌اى از آن چه خطيب در بارهء « قضاء » او آورده و چگونگى حال او را در اين شغل مهمّ مىرساند در اين اوراق ايراد مىگردد .
هارون رشيد سه كس : عبد الله بن ادريس ، حفص بن غياث و وكيع بن جراح را براى تصدّى شغل قضاء احضار كرده چون اين سه تن بر او درآمده‌اند ابن ادريس