تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٧٣ - ٢٦ خدا انسان اوليه را چگونه آفريد؟

هستند كه او را مى‌پرستند و تسليم فرمانهاى اويند نه تسليم فرمان ابليس. پروردگار تأكيد مى‌كند كه در آن جا راهى راست هست كه زير نظر اوست و بندگانى كه ابليس بر آنان تسلّط ندارد، بدان راه مى‌روند. ابليس بر كسانى تسلّط دارد كه پيرو اويند يعنى گمراهانى كه سرانجام به دوزخ كه هفت در دارد خواهند رفت: هر گروهى از يك در. امّا پرهيزگاران به باغهاى بهشتى با چشمه‌هاى روان در سلامت و امن در مى‌آيند. كينه به دل آنان راه ندارد. بر تختها رو به روى يكديگر مى‌نشينند.

نه رنجى به آنان مى‌رسد و نه بيم اخراج هست. اين است قصّه آدمى بر روى زمين، آيا نتيجه و هدف را مى‌دانيم؟

شرح آيات

مراحل آفرينش، مرحله نخست

[٢٦] خدا انسان اوّليّه را چگونه آفريد؟

پروردگار ما احسن الخالقين است گاهى با سخن خود «كن فيكون» چيزها را مى‌آفريند إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ‌- و گاهى طبق سنّت و نظام مى‌آفريند، كه آدمى را به همين طريق خلق كرد و او را در خلقت تكامل بخشيد، و ضمير جمع در «خلقنا» اشاره بدان است. آن گاه به قدرت مطلقه و مباشرتا روح خود را در او دميد و آيه «قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي‌» و نيز ضمير مفرد در همين آيات كه فرمود وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي‌- به اين امر اشاره دارد.

اين چنين انسان از خاك سپس گل چسبنده، آن گاه گل متعفّن و سپس گل سخت سفال گونه در وجود آمد، پس از آن خداوند تكميلش كرد و روح خود را در او دميد.

/ ٤٥٧ وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ‌- ما آدمى را از گل خشك، از لجن بويناك آفريديم.» چنين پيداست كه خداوند آب را بر خاك روان ساخت، گل چسبنده شد، آن گاه متعفّن گرديد و با فعل و انفعال استعداد حيات در آن ظاهر شد. آن گاه خداوند