تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٠ - رهنمودهايى از آيات

كاينات دلالت دارد به اين كه خداوند دارنده همه چيزهاست و جز او معبودى نيست و توحيد در اختلاف موجود در جهان هستى متجلّى است.

پروردگار زمين را گسترد و در آن كوه‌هاى استوار بلند آفريد تا از تمايل و حركت نگاهشان دارد، و از هر موجودى يك جفت آفريد، روز را بر شب چيره كرد و شب را بر روز پوشانيد. آيا اين نشانه‌هاى آفرينش ما را بر آن نمى‌دارد كه درباره ناظم جهان هستى بينديشيم و آيا اينها دليل بر يگانگى منظّم نيست. اگر نظام دهنده بيش از يكى بود اين نظم و نسق شگفت آور پديد مى‌آمد؟! چنان كه جهان كليّة مايه عبرت است، اجزا و تفصيلهاى آن نيز عبرت انگيز است. مثلا در حالى كه طبيعت زمين يكى است، قطعه‌هاى مجاور با يكديگر فرق دارند، آيا اين امر ايمان ما را به خدا استوار نمى‌كند./ ٢٩٣ درختان از حيث ميوه بر يكديگر برترى دارند، برخى تك و برخى جفت‌اند حال آن كه از يك آب مى‌آشامند و در يك زمين مى‌رويند.

اين نشانه‌هاى آفرينش براى آن است كه غافلان بيدار شوند، البته غافلى كه گوش دهد و توجّه كند، امّا به رغم اين همه نشانه‌هاى بسيار كه در همه جاى جهان وجود دارد، آدمى در قدرت خدايش كه مى‌تواند پس از مرگ زنده‌اش كند شك دارد! غافل از آن كه پديد آوردن موجودات از عدم دشوارتر از بازگردان آنها به زندگى و وجود است، امّا انكارى كه كافران به روز رستاخيز دارند به سبب كافر شدن آنان به خدا و نيز به سبب اين است كه خدا را آن چنان كه مى‌شايد نشناختند.

اينان دلهايشان را با زنجير شهوات بستند و نتوانستند آزادانه بينديشند، به همين سبب روز قيامت به آتش جاودانى خواهند سوخت. اين كافران نتوانستند از زندگى دنيا بهره‌مند گردند چرا كه پيوسته به جاى نيكى به بدى مى‌شتافتند، و اگر اين نبودى كه رحمت خدا بر غضبش پيشى جسته و كافران را مهلت داده است، آنان را به عذاب سختى گرفتار مى‌كرد.

آنان از رسول گرامى آيات (معجزات) مى‌خواستند و نمى‌دانستند كه پيامبر وظيفه‌اش بيم دادن است و نمى‌تواند جز به اجازه الاهى معجزه‌اى بياورد. از سوى‌