بر بال انديشه - انصاريان، شيخ حسين - الصفحة ٥٧٥ - اخلاق حضرت سجاد

خوددارى مى‌كنم تا بتوانم به سعادت خدمت به دوستان نائل شوم‌[١].

اخلاق حضرت سجاد ٧‌

هر عمل ارادى كه از انسان صادر مى‌شود «سلوك» ناميده مى‌شود. براى سلوك و اعمال ارادى، احساس‌هاى نفسانى مانند: غريزه و عادت وجود دارد كه منشأ اعمال و سلوك ماست و جميع كردار ما از آن احساس‌هاى نفسانى صادر مى‌گردد.

ما متوجه احساس‌هاى نفسانى نمى‌شويم؛ ولى آثار آن را حس مى‌نمائيم.

آثار احساس‌هاى نفسانى، سلوك و اعمال ارادى ماست، ما غرايز را حس نمى‌كنيم؛ ولى چيزهائى كه از غريزه‌ها صادر مى‌شود حس مى‌نمائيم، پس هر عملى كه از ما صادر مى‌شود از يك غريزه و مصدر نفسانى سرچشمه گرفته است.

علم اخلاق كه يكى از علوم پر بهاى بشرى است، فقط از ظواهر اعمال بحث نمى‌كند؛ بلكه در اساس و منشأ عمل توجه دارد. همانطورى كه علماى علوم ديگر به نظر ظاهر موجودات قانع نمى‌شوند، مگر علل و اسباب آن را بشناسند، همين علماى اخلاق در اساس سلوك توجه نموده و اساس را اگر بد است معالجه و اگر خوب است تشجيع مى‌نمايند.

رهبران اخلاقى جامعه انسانى انبيا و ائمه هدى هستند كه كردار و اعمال آنان، ترازوى شناخت فضائل اخلاقى است. يكى از نمونه‌هاى كامل و بارز اخلاق انسانى حضرت سجاد، زين العابدين ٧ است.

امام چهارم ٧ با اصحاب خود در مسجد نشسته بودند، يكى از بستگان‌

[١] - عيون اخبار الرضا ٧: ٢/ ١٤٥، باب ٤٠، حديث ١٣؛ وسائل الشيعه: ١١/ ٤٣٠، باب ٤٦، حديث ١٥١٧٧.