بر بال انديشه - انصاريان، شيخ حسين - الصفحة ٥٩٥ - طلبكار چهارم نفس اماره

خانواده تشكيل شده است عواقبى خطرناك دارد.

طلبكار چهارم: نفس اماره‌

طبيعت بشر از نظر بُعْد حيوانى، سركش، خودخواه، شهوتران و متعدى است. با آنكه استعداد هزار گونه ترقى را دارد و آماده تربيت و فراگرفتن دانش است، جهالت و غفلت او را از آشنايى با استعدادهاى پنهان خود بازداشته است، او هيچ‌گاه تكليف خود را ندانسته؛ ولى آنچه طبيعى اوست جلب نفع و دفع ضرر است. از براى احراز برترى و تأمين سود و قدرت بر دفع زيان، به تمام وسائل متوسل مى‌شود و چون نيرومند باشد همان نيرو را وسيله تعدى و دست‌اندازى به حقوق ديگران قرار مى‌دهد. به همين جهت است كه اين موجود عجيب كه بالقوه هم فاسد است هم مصلح، هم دانشمند است هم جاهل، هم خيرخواه است هم بدخواه، هم مهربان است هم بى‌رحم، بايد در تحت تربيت قرار گيرد و راهنمايى شود.

منظور از اين راهنمايى اين است كه پرده جهل، ظلمت و غفلت از برابر او برداشته شود تا به مصالح خود آشنا گردد و وظيفه خود را نسبت به خالق و خلق بداند.

در اصطلاح علم اخلاق هوس حركت اضطراب انگيزى است كه در نفس انسان نسبت به موضوعى حادث شده است و شخص هوسناك را آرام نمى‌گذارد. مانند حب، بغض، عشق، كينه، خشم و خلاصه آنكه هر دم هوسى داشته‌باشد بوالهوس خوانده مى‌شود و بوالهوس و بى‌قرار قادر نيست حتى يك قدم رو به كمال بردارد.