بر بال انديشه - انصاريان، شيخ حسين - الصفحة ٢٢٤ - لذتگرايى حاكمان

و گروهى بى‌شمار كوخ‌نشين شده بوده، مى‌تواند معرف اخلاق و عواطف كشور روم باشد. ضعفا و بيچارگان، اضافه بر زجر و تنگدستى و سربازى اجبارى، ناگزير بودند خراج و ماليات‌هاى گزاف بپردازند، خرج كلان سرداران لشكر، نجبا، اشراف و امپراطورى وسيع را بر دوش ناتوان خود به هر صورت و هر زحمت بگيرند، چرا كه طبق فرمان مستبدانه امپراطورى، اندك سرپيچى و تمرّد از دستورات، مساوى با مرگ و نيستى بود»[١].

«مكاريوس» كه يكى از نويسندگان مشهور است درباره ايران قديم مى‌نويسد:

«تاريخ، نمونه خوشگذرانى شاهان ايران را كه از هديه‌ها و ماليات‌هاى سرزمين‌هاى مابين خاور نزديك و خاور دور استفاده مى‌كردند، و در ناز و نعمت فرو رفته بودند، به ياد ندارد».

در كتاب «عقايد و آراء بشر» درباره اختلافات طبقاتى مردم ايران قبل از بعثت پيغمبر ٦ آمده است:

«جامعه در ايران، مانند ساير ممالك گذشته، فقط از طبقات ممتاز تشكيل مى‌شد و بيشتر مردم كه از طبقه غير ممتاز بودند، در شمار جامعه و ملت به حساب نمى‌آمدند. جامعه دوران ساسانى را نجبا، مغان و اميران لشگر تشكيل مى‌داد، و وزيران و دبيران هميشه از ميان نجبا انتخاب مى‌شدند. بقيّه ملت، يعنى صنعتگران و كشاورزان و توده مردم، تنها در مواقع پرداخت ماليات و سربازى و بيگارى به كار مى‌آمدند. كارگزاران حكومت، نسبت به مردم اختيار تام داشتند و به ويژه بر طبقات زارعين و توده مردم تعدى روا مى‌داشتند، اما آنان مردمى متحمل بودند و بر اين شيوه خو گرفته و هر نوع تعدى را از ترس جان و مال‌

[١] - اسلام و عقايد و آراء بشرى: ١٤.